Szlif – Fasetkowy

Rodzaj szlifu polegający na wykonaniu na kamieniu płaskich powierzchni (zwanych fasetkami) o różnych zarysach.

Zasadą szlifu fasetkowego jest obróbka kamienia w ten sposób, aby cały został pokryty symetrycznymi płaszczyznami, dla których utarła się nazwa „fasetki”.
Koronę kamienia wieńczy największa fasetka – „tafla”.
Przez powierzchnię tafli przenikają promienie świetlne aż do podstawy kamienia zwanej szpicem, który odbija promienie jak lustro, kierując je z powrotem przez fasetki korony i taflę – daje to efekt brylancji (zostanie on osiągnięty tylko wówczas, jeśli ułożenie fasetek będzie miało właściwy kąt dla danego kryształu).
Prawidłowe kąty fasetek należy przyjmować na podstawie tabeli kątów krytycznych dla poszczególnych rodzajów kryształów. Jeśli kąty krytyczne nie będą przestrzegane, promienie świetlne nie powrócą przez fasetki i taflę – ulęgną rozproszeniu i zanikowi, a kryształ będzie martwy.

Liczba i kształt fasetek określają rodzaj szlifu, który dobiera się tak by wydobyć z kamienia jego najkorzystniejsze cechy. Chcąc to osiągnąć, trzeba z matematyczną dokładnością ustalić rozmiar, liczbę i kąty nachylenia fasetek. Surowy kryształ jest najpierw rozłupywany lub piłowany, następnie obtaczany na tokarce, by nadać mu zaokrąglony kształt. Fasetki są nacinane i szlifowane stopniowo. W końcu kamień otrzymuje ostateczny poler przed oprawieniem.

Szlif ten stosuje się do obróbki kamieni przezroczystych o czystym zabarwieniu.

Oszlifowany fasetkowo kamień składa się z:

  • Korona – górna część
  • Podstawa -dolna część
  • Rondysta – dddzielający obie te części cienki pas

Formy szlifu fasetkowego

szlif brylantowy- kamienie o o zarysie okrągłym. Uchodzi za największe osiągnięcie sztuki szlifierskiej. Stosuje się go wszędzie tam, gdzie jest to możliwe.
szlif schodkowy – kamienie o zarysie kanciastym. Naklada się na kamienie przezroczyste o „odcieniach pośrednich”, gdzie znaczącą rolę odgrywa podkreślenie barwy.
szlif mieszany – bardzo różne ich wzajemne kombinacje. Stanowi połączenie szlifu fasetkowego i gładkiego. W górnej (lub dolnej) części kamień szlachetny uzyskuje fasetki, zaś druga część jest gładka – wyokrąglona lub płaska.
szlif – gwiazda – w odróżnieniu od szlifu brylantowego charakteryzuje się tym, że fasetki gwiazdy są jednocześnie fasetkami głównymi ( w formie trójkątów ułożonych do tafli rondysty).
szlif krzyżowy (nożycowy) – polega on na układzie trójkątnych fasetek w koronie i w podstawie; czasem łączy się ze szlifem schodkowym.
szlif angielski – charakterystyczną cechą jest mniejsza ilość fasetek gwiazdowych i krzyżowych (łącznie 17 fasetek). Podstawa składa się z koletu, czterech fasetek pawilonu i ośmiu fasetek krzyżowych wokół rondysty. Jest to prosty, stosunkowo łatwy szlif, dobry dla wielu odmian kamieni.
szlif francuski – odmiana szlifu angielskiego. Charakteryzuje się formą kwadratową zarówno korony jak i rondysty oraz odmienną budową podstawy w formie prostokątnych rowów o jednakowym kącie jak krawędź korony. Zaletą tego szlifu jest możliwość wykorzystania ładnych płaskich kamieni.
 inne – inne formy szlifu

  • szlif amerykański
  • jubileuszowy
  • stary brylantowy
  • róża
  • paron
  • ósemka
  • szesnastka
  • kropla
  • markiza
  • zygzak
  • gwiazda „cairo”
  • gwiazda „super light”,

 

Szlif – Opis

W jubilerstwie przez szlif rozumie się wszystko, co jest związane z obróbką kamieni, a więc – nadanie określonej formy i pokrycia całej powierzchni symetrycznymi płaszczyznami, czyli fasetami. W produkcji szkła laboratoryjnego mianem szlifu określa się rodzaj połączeń rozmaitych elementów sprzętu laboratoryjnego. Tego rodzaju szlif nazywany jest szlifem laboratoryjnym.

Jubilerzy przez szlif rozumieją:

  •      proporcję (wielkość, wymiary poszczególnych części kamienia)
  •      wykończenie (symetria i ilość fasetek pokrywających cały kamień)

Sposób szlifowania dobiera się w zależności od własności fizycznych i optycznych materiału. Nakładanie szlifu ma na celu wyeksponowanie pewnych własności materiału gemmologicznego, takich jak brylancja, barwne efekty optyczne, oraz eliminację lub minimalizację innych właściwości, np. defektów, skaz, inkluzji. Obecność szlifu może ułatwiać lub utrudniać identyfikację kamienia, np. polerowane fasetki ułatwiają wykonanie oznaczenia wartości współczynnika załamania światła, podczas gdy szlif kaboszonowy ogranicza możliwość jego precyzyjnego oznaczenia.
  Podział szlifów nakładanych na materiał gemmologiczny
Historyczne –  współcześnie rzadko używane.

Standardowe –  powielane w wielkiej liczbie egzemplarzy. Ich parametry zostały ukształtowane przez doświadczenie ugruntowane historycznie i mają oparcie w tradycji obróbki materiałów gemmologicznych.
Nowoczesne i fantazyjne – których parametry dobierane są indywidualnie na podstawie najnowszych osiągnięć optyki i metod szlifowania twardych materiałów. Tworzone są przez zmianę proporcji szlifów tradycyjnych, ich mieszanie, łączenie, wymyślanie całkiem nowych. Szlif jest unikatowy i opracowany z myślą o konkretnym znalezisku.

Rodzaje szlifów

  szlif kaboszonowy (gładki) – historycznie wcześniejszy
  szlify fasetkowe (wielościenne) – historycznie późniejsze

  •   szlif brylantowy
  •   szlif schodkowy
  •   szlif szmaragdowy (szczególny rodzaj szlifu schodkowego, stosowany wyjątkowo często do obróbki szmaragdów)
  •   szlif krzyżowy (nożycowy)
  •   szlif rozetowy
  •   szlif taflowy
  •   szlif mieszany
  •   szlif fantazyjny – mają rozmaite kształty: o zarysie trójkątnym, trapezowym, rombowym, pięciobocznym, sześciobocznym. W ten sposób szlifowane są rzadkie kamienie szlachetne lub kamienie mające skazy, względnie nieregularne kształty: kropla, markiza, serce, np. szlif nożycowy = krzyżowy.

 

Diament – szlif

Szpiczasty kamień

Na początku kamienie surowe były poddawane tylko prostej obróbce. Ostre krawędzie niekiedy szlifowano, a płaskie powierzchnie kryształu polerowano. Taki „szpiczasty kamień” jest pierwszym szlifem diamentu.

 

szpiczasty kamień
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Szpiczasty kamień

 

Kamień gruby

Około 1400 r. powstał „kamień gruby” (kamień tablicowy) – ośmiokątny kryształ o dużej płaskiej powierzchni (tafli) i mniejszej powierzchni na dolnym szpicu (kolet).

gruby kamień
Grafika: Lunac,  prawa autorskie zastrzeżone
Gruby kamień

 

Cienki kamień

W tym samym czasie, wskutek odłupywania lub zeszlifowania dwóch wierzchołków ośmiościanu powstał „cienki kamień”.

 

cienki kamień
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Cienki kamień

 

Pojedyncze dobro

Od końca XV wieku dzięki zastosowaniu tarczy szlifierskiej możliwe było ulepszanie techniki szlifu fasetowego . Tworzy się coraz więcej dodatkowych fasetek (aby zwiększyć efekty optyczne kamienia). Cztery boczne krawędzie górnej i dolnej części zostają oszlifowane do postaci fasetek. Łącznie z dolnym szpicem kamień ten, zwany „pojedyncze dobro” ma 18 fasetek.

pojedyncze dobro
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Pojedyncze dobro

 

Szlif Mazarina

Ponad bocznymi krawędziami tworzy się dalsze fasetki. Powstaje „podwójne dobro” o 34 powierzchniach i zaokrąglonym zarysie (rondyście). Szlif ten powstał z inicjatywy francuskiego kardynała Mazarina (około 1650 r.) – stąd nazwa „szlif Mazarina”.

szlif Mazarina

Szlif Mazarina

 

Szlif Peruzziego

Pod koniec XVII wieku szlifierz Vicenzio Peruzzi opracował szlif diamentowy o 58 powierzchniach. Fasetki są nieco nieregularne, zarys (rondysta) nie był jeszcze idealnie okrągły. Szlif ten zwany jest „potrójne dobro” lub „szlif Peruzziego” i przypominał już szlif brylantowy.
szlif Peruziego
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Szlif Peruzziego

 

Szlif brylantowy starszy

W XIX wieku opracowano „szlif brylantowy starszy”.

szlif brylantowy starszy
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Szlif brylantowy starszy

Doskonałość osiągnął diament dopiero dzięki współczesnemu szlifowi brylantowemu. Szlif brylantowy opracowano około 1910 r. na podstawie dziewiętnastowiecznego „szlifu starszego”.

Cechy szlifu brylantowego

* okrągła rondysta

* co najmniej 32 fasetki i tafla w górnej części

* co najmniej 24 fasetki i niekiedy kolet tzn. spłaszczony szpic w dolnej części.

Określenie „brylant” bez dodatków odnosi się w sposób właściwy tylko do okrągłego diamentu o szlifie brylantowym. Wszystkie pozostałe rodzaje szlifu należy określać, używając ich dokładnych nazw. Jednak w handlu i w języku potocznym mianem brylantów określa się zwykle wszystkie szlifowane diamenty. Dzisiaj stosowanych jest wiele modeli nowoczesnego szlifu brylantowego, opracowanych na podstawie praktyki i obliczeń.

Najbardziej znane są następujące szlify:

– szlif Tolkowskiego (1919 r.),

szlif Tolkowskiego
Grafika: Lunac, prawa autorskie zastrzeżone

Szlif Tolkowskiego

– szlif „idealny” (1926 r.),

– szlif właściwy „praktyczny” (1949 r.),

– szlif Parkera (1951 r.),

– szlif standardowy skandynawski (1968 r.),

szlify wielofasetkowe:

– szlif King (1941 r.) – 86 fasetek,

– szlif Magna (1949 r.) – 102 fasetki,

– szlif Highlight (1963 r.) – 74 fasetki,

– szlif Princess (1965 r.) – 146 fasetek,

– szlif Radiant (1980 r.) – 70 fasetek.

Obecnie wykonuje się wiele różnych szlifów. Niektóre są bardzo fantazyjne.

 

Diament – historia

Słowo „diament” pochodzi od greckiego „adamas” – niepokonany, niezwyciężony.

Pierwsze diamenty znaleziono w żwirach i piaskach rzeki Golconda w Indiach. Stara legenda hinduska głosi, że diament powstaje z pięciu elementów: wody, ziemi, nieba, powietrza, energii i stąd jego moc i niezwykłe właściwości.
Do początku XVIII wieku, wszystkie diamenty pochodziły z Indii lub z Borneo.
Eksploatowano je w dorzeczach spływających z płyty Dekanu ku wschodowi rzek (Godawari, Krishna i Penner) stanu Andhra Pradesh, a także stanów Orissa i Madhya Pradesh.

W Egipcie noszenie diamentów na czterech palcach lewej ręki miało spowodować, że żyła miłości powiedzie z palców bezpośrednio do serca. Umieszczenie diamentów a także diamentowego pyłu na końcach palców miało zagwarantować bezpośrednie połączenie miłości z wiecznością.

W Antycznej Grecji uważali ludzie diamenty za „łzy Bogów, które spadły na Ziemię“. Aby podkreślić twardość diamentów nazwali je „adamas“ – niezniszczalny. Pierwszy nieszlifowany diament pojawił się w Rzymie pomiędzy I a III wiekiem n.e.

W Europie diamenty stały się modne dopiero w XII wieku, jako łupy z wojen krzyżowych. Aż do XVI stulecia nie ceniono ich jednak bardziej niż kryształy górskie. Na królewskich insygniach błyszczały raczej rubiny i szmaragdy.

W XIII wieku Marco Polo określa Ormuy jako stolicę perskiego rynku z diamentami. Głównym rynkiem w europie była Wenecja która posiadała szlaki handlowe z większością stolic państw ówczesnej Europy. Stąd woziło się jedwab i diamenty do Brugii, która stała się centrum obróbki kamieni. Lodewijck van Berken z Brugii, był tym który wynalazł metodę szlifowania diamentów.

Odnalezienie bezpośredniej drogi morskiej do Indii w roku 1498 przez podróżnika i żeglarza Vasco da Gama przeniosło centrum handlu z Wenecji do Lizbony.

Od końca XIV wieku światowym centrum handlu diamentami staje się Antwerpia. Handel skupiony był głównie w rękach portugalskich żydów i włoskich handlowców.

Obecnie wydobywa się na świecie około 100 mln karatów, czyli 20 ton diamentów rocznie. Ale z rocznego urobku tylko mniej niż połowa nadaje się do jubilerskiej obróbki.

KALENDARIUM

4 miliardy lat temu – czas powstania najstrszych znalezionych diamentów. Kamienie prawie tak stare, jak Ziemia – odkryto w Australii Zachodniej. Diamenty znaleziono wewnątrz kryształów minerału cyrkonu.Mają od 3,06 do 4,25 mld lat. Są to najstarsze, zidentyfikowane fragmenty skorupy Ziemi.

 

4000 lat p.n.e – chińscy rzemieślnicy z kultur Liangzu i Sanxingcun szlifowali bardzo twarde materiały przy użyciu drobnego diamentowego żwiru. Dowodem na to są cztery ceremonialne toporki, których dekorację stanowią duże szafiry. Najmniejszy z toporków nich ma 13 cm długości, największy 22 cm. Trzy z nich pochodzą grobów arystokracji chińskiej kultury Sanxingcun (4000-3800 r. p.n.e.) i późniejszej Liangzhu, czwarty zabytek datowany jest na połowę III tysiąclecia p.n.e. Powierzchnia szafirów została wypolerowana jak lustro. Analizy stwierdziły, że stopień wygładzenia powierzchni szafiru był możliwy do osiągnięcia jedynie przy wykorzystaniu preparatów diamentowych. Najbliższe złoże diamentów znajduje się ok. 200 km od cmentarzyska, z których pochodzą toporki.

 

1000 lat p.n.e – przewiercone w tamtym czasie diamentami muszle znalezione w Indiach.

 

400 lat p.n.e. – Pierwsze informacje o handlu diamentami we fragmentach księgi podatkowej w sanskrycie.

 

60 lat p.n.e. – napisał o diamentach Plinusz w swej książce „Historia przyrody“.

1477 r. – Arcywojewoda Maksymilian I z dynastii Habsburgów wręcza diamentowy zaręczynowy pierścień Marii Burgundskiej, zapoczątkowując tym tradycję trwającą do dziś w naszej kulturze.

 

1645 r. – Według francuskiego podróżnika nazwiskiem Tavernier, w kopalni koło Kolar w Indiach pracowało ok. 60 tys. robotników.

 

1725 r. – rozpoczęto odkrywanie rozsypiskowych złoża diamentów w Brazylii (rejon Diamantina, Bahia). Przez 150 lat Brazylia była liderem wydobycia aż do wyczerpania złóż.

szlifowanie diamentów

Pracownia szlifierza diamentów, Anglia 1749 r.

 

1829 r. – Pierwsze znaleziska na Uralu w Rosji.

 

1851 r. – pierwsze diamenty o niewielkim znaczeniu odkryto w Australii.

 

1866 r. – znaleziony został pierwszy diament na terenie dzisiejszej RPA. Farmer Schalk van Niekerk znad Orange River zauważył w rękach chłopca z sąsiedztwa błyszczący kamyczek. Chciał kupić od niego ten kamień, ale matka chłopca wstydziła się przyjąć jakiekolwiek pieniądze za zwyczajny kamyczek i podarowała go Niekerkowi. Kamień okazał się być 21 karatowym żółtym diamantem, któremu nadano imię Eureka i jest dzisiaj wystawiony jako eksponat w muzeum w Kimberly. Po oszlifowaniu został brylantem 10,73-karatowym.

 

1869 r. – Schalk van Niekerk kupił od pasterza 83,5 karatowy diament za stado owiec i konie a następnie sprzedał za 11 200 funtów. Diament nazwano Gwiazda Afryki Południowej.

Koniec XIX i początek XX wieku zaowocował odkryciami diamentów w Afryce:

obóz poszukiwaczy diamentów

Obóz poszukiwaczy diamentów.

1870 r. sierpień – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Jagersfontein.

 

1870 r. wrzesień – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Dutoitspan.

 

1870 r. – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Bulrfontein.

 

1871 r. wiosną – w pobliżu farmy De Beers w Południowej Afryce znaleziono diamenty w złożu o niespotykanej dotąd genezie. Nazwano je Kimberley na cześć ówczesnego brytyjskiego ministra kolonii. W złożu tym, zwanym Wielką Dziurą (Big Hole), spółka De Beers (obecnie koncern De Beers Consolidated Mines) osiągnęła poziom eksploatacji 1200 m. W górnej części złoża diamenty występowały w „żółtej ziemi” o miąższości 30 m. Niżej zalegała mniej zwietrzała od żółtej – „ziemia niebieska”, a pod nią skała o charakterze brekcji, zbliżona do skał wypełniających kominy wulkaniczne; nazwano ją kimberlitem.

Akt kupna kopalni diamentów

Akt kupna kopalni Kimberley przez De Beers

1871 r. lipiec – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Kimberly.

kopalnia diamentów De Beers

kopalnia diamentów De Beers

 

1888 r. – odkryto niewielkie złoża diamentów w Gujanie.

 

1890 r. wrzesień – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Wesselton.

 

1896 r. – w Południowej Afryce w odkryto złoża diamentów Premier.

 

1907 r. – zaczęto pozyskiwać diamenty z złóż wybrzeża atlantyckiego, gdzie znalazły się w aluwiach (pochodzących z rejonu Kimberley) rzeki Oranje.

 

1905 r. – w kopalni Premier w Afryce Południowej znaleziono największy diament. Ważył 3106 karatów i na cześć właściciela kopalni Sir Thomasa Cullinana nazwany został Cullinan. Po obróbce diamentu powstał brylant Cullinan I, zwany „The Great Star of Africa”. Jest to gruszkowatego kształtu kamień o wadze 530,2 karatów. Brylant osadzony został w Sovereign’s Royal Scepter jako cźść Crown Jewels i wystawiany w Tower of London.

 

1907 r. – odkryto w Kongo złożach Kasai.

 

1919 r. – Marcel Tolkowski z USA opisał dokładnie nowoczesny szlif brylantowy.

 

1921 r. – odkryto złoża diamentów przemysłowych w rejonie Bushimaia w Kongo.

 

1910 r. – odkryto diamenty w Ghanie.

 

1912 r. – odkryto złoża diamentów w Angoli.

 

1930 r. – odkryto złoża diamentów w Sierra Leone, gdzie w 1972 r. znaleziono trzeci co do wielkości diament świata (Gwiazda Sierra Leone).

 

1940 r. – natrafiono na diamenty w największym na świecie kominie kimberlitowym Mwadui (Tanganika).

 

1851 r. – pierwsze Australijskie diamenty o niewielkim znaczeniu.

 

1853 r. – naukowcom z dwóch niezależnych grup – szwedzkiej firmy Asea i amerykańskiego General Electric po raz pierwszy udała się synteza diamentów. Były one małe, poniżej 1 mm.

 

1955 r. – odkryto diamentonośny komin w Jakucji. Na ich wielkie złoża natrafiono też na Syberii, w dorzeczu Dolnej Tunguzki i Wiluja.

 

1965 r. – w Południowej Afryce jako jedeno z ostatnich odkryto złoża diamentów Finisch.

 

1967 r. – w kominie Orapa znaleziono duże złoże które dało Botswanie drugie miejsce w światowej produkcji diamentów.

 

1970 r. – odkryte złoża na pograniczu Kolumbii i Wenezueli.

 

1973 r. – znaleziono kolejne kominy kimberlitowe w Botswanie: Jwaneng i Letlhekane.

 

1978 r. – na diamenty natrafiono w Australii na północ od Wielkiej Pustyni Piaszczystej, w rejonie Kimberley.

 

1979 r. 2 października – po wielu nieudanych próbach odkryto najbogatsze złoża diamentów na świecie w okolicach jeziora Argyle w Australii.

 

1983 r. – Powstanie kopalni Argyle Diamond Mine w Australii. Przez pierwsze dwa lata wydobyto w niej 15 milionów karatów. Przy jej budowie zastosowano najnowocześniejsze rozwiązania, które przyniosły szybki wzrost produkcji. W pierwszym roku wydobywyto tu 29 milionów karatów, a siedem lat później rekord wydobycia wyniósł 40, 9 miliona karatów.

 

1985 r. – geologowie Chuck Fipke i Stewan Blusson w rejonie wiecznej zmarzliny w regionie Lac de Gras znaleźli ciężkie skały, podobne do diamentonośnych kimberlitów.

 

1991 r. – odkrycie w Kanadzie w okolicach Yellowknife dużego złoża diamentów. Odkrycia dokonał geolog Charles Fipke.

 

2007 r. – 603 karatowy kamień znaleziony w Lesoto został kupiony za 12 mln 360 tys. dol przez konsorcjum diamentowe z RPA.

diament z Lesoto
Diament z Lesotho

 

 

2008 r. grudzień – Błękitny diament o wadze 35 karatów i rozmiarach 24,40 mm na 8,29 mm sprzedany został za największą w historii cenę 24 mln dolarów. Zlicytowany został w domu aukcyjnym Christie’s w Londynie . Jego historia sięga aż do siedemnastego wieku. Należał do Filipa IV, króla Hiszpanii. Dał go do posagu córki, Małgorzaty Teresy Habsburg, która została zaręczona z cesarzem Leopoldem I Habsburgiem. W 1673 roku umarła, a klejnot zatrzymał mąż. Po jego śmierci diament trafił w ręce spadkobierców, w 1722 roku trafił do rodziny Wittelsbach. Był dlatego nazywany był też „Błękitnym Wittelsbacherem”.
diament Wittelsbacher

Błękitny Wittelsbacher

Diamenty – informacje

idealny szlif diamentowy

fot. Salexmccoy License: Creative commons

Idealny szlif brylantowy

Diamenty są najczystszą krystaliczną formą węgla. Powstają w procesie krystalizacji pod ogromnym ciśnieniem i w wysokiej temperaturze w magmie wulkanicznej.

O wyjątkowości diamentów wśród innych minerałów decyduje fascynująca gra świateł. Diament niezwykle silnie załamuje światło, a także bardzo silnie je rozszczepia.

Diament jest najczęściej wybieranym kamieniem do pierścionków zaręczynowych – jest symbolem nierozerwalności związku ze względu, że jest najtwardszy. Jest też symbolem władzy i potęgi.

Mówi się, że diament zdobyty w nieuczciwy sposób przynosi nieszczęście.

surowy diament

fot. Parent Géry, Licencja: domen publiczna

Kryształ diamentu w kimberlicie

 

Brylantem nazywa się diament o szlifie brylantowym.

Według specjalistów, prawdziwe brylanty zaczynają się od 0,3 karata. Ich wycena oparta jest o tzw. 4C czyli:

  •   crat – czyli masa, (więcej)
  •   clarity czyli czystość,
  •   colour czyli barwa
  •   cut czyli szlif.

Obecnie wytwarza się diamenty syntetyczne. Większość znajduje zastosowanie w przemyśle, lecz wytwarzane są też do celów jubilerskich.

Narzędzia do badania diamentów

Narzędzia do badnia diamentów

 fot: Diamondchand – diamenty

Narzędzia do kontroli diamentów. Od lewej: kamienie porównawcze, suwmiarka, tester diamentów.