Dumortieryt – Właściwości

Krystalizuje w układzie rombowym tworząc zwykle włókniste agregaty pryzmatycznych kryształów. Zazwyczaj tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym.

Kryształy są szkliste w kolorach od brązowego, niebieskiego i zielonego do fioletu i różu. Kryształy wykazują  pleochroizm od czerwonego przez niebieski do fioletowego.
Występuje w skupieniach włóknistych, rozetowych i promienistych.

Skład chemiczny:        borokrzemian glinu i żelaza
Wzory chemiczne:  (Al,Fe)7[O3/BO3/(SiO4)3], (SiO4)3O3, Al6.5-7BO3(SiO4)3(O,OH)3
Twardość w skali Mohsa:       7-8,5
Przełam:           nierówny
Łupliwość:       wyraźna jednokierunkowa
Układ krystalograficzny:        rombowy
Gęstość minerału:        3,26-3,41 g/cm3

Właściwości optyczne

Barwa:     Fioletowy, granatowy, niebieski, brązowy, czerwonawy, bezbarwny


Rysa:    biała
Połysk :     szklisty, jedwabisty
Współczynnik załamania światła:       nα = 1.659 – 1.678 nβ = 1.684 – 1.691 nγ = 1.686 – 1.692
Dwójłomność: δ = 0.027
Pleochroizm: Silny  I = głęboko niebieski lub fioletowy; Y = żółty do czerwono-fioletowego  lub prawie bezbarwny; Z = bezbarwny lub bardzo bladoniebieski

Helidor – Zastosowanie

Helidor to bardzo wysoko ceniony kamień kolekcjonerski i jubilerski.

Stosuje się do celów jubilerskich – poszukiwane są kamienie o zabarwieniu oliwkowym i żółtopomarańczowym; także okazy złociste oraz bardzo rzadkie i cenne kamienie złociste dające efekt kociego oka. Przezroczyste i czyste kryształy zawierają czasami rurkowate, płynne wtrącenia z pęcherzykami gazu.

pierścień ze złotym helidorem

Helidor – Występowanie

Minerał związany ze skałami pegmatytowymi oraz pneumatoliczno – hydrotermalnymi.

Świat:

  • Brazylia – Minas Gerais, Bahia ( kryształy dobrze wykształcone o zabarwieniu zielonkawożółtym do głęboko pomarańczowego)
  • Namibia – Otavi, Rossing, (żółte, żółtozłociste kryształy pod wpływem promieniowania ultrafioletowego wykazują niebieską fluorescencję),
  • Stany Zjednoczone – Maine, Connecticut (kryształy małe, o wszystkich odcieniach barwy żółtej i żółtopomarańczowej),
  • Rosja – Ural (liczne kryształy o zabarwieniu żółtym,
  • RPA
  •  Madagaskar
  • Ukraina – okolice Żytomierza Wołyń
  • Włochy

Polska:

  •  Góry Sowie
  • okolice Strzegomia

Sinhalit – historia

Sinhalit odkrył  w 1952 roku jako osobny minerał Dr George Switzer, pracownik Muzeum Narodowego ze  Stanów Zjednoczonych. Na podstawie krystalografi  rentgenowskiej proszku minerału który wydawał się  brązowym oliwinem  odkrył, że wzór jest zupełnie inny. Po konsultacjach z  Williamem S. Foshagiem, kuratorem  Muzeum i mineralogów z British Museum of Natural History ogłoszono nowy minerał.
Nazwany został  sinhalitem, od nazwy sanskryckiej „Sinhala”,  Sri Lanki, gdzie  kamień został znaleziony. Później maleńkie kryształy zostały znalezione w  metamorficznym wapieniu w Warren County, New York.
W dużej ilości istniejącej już biżuterii zidentyfikowano Sinhalit.

Kryształ – Pokrój

Pokrój kryształu – wygląd zewnętrzny kryształu uwzględniający wzajemne proporcje, wielkości i wykształcenia określonych jego ścian powstających w czasie jego wzrostu.

Wprawdzie każdy minerał krystalizuje tylko w jednym układzie, ale może wykazywać różne pokroje. Pokrój określa się nazwami oddającymi wygląd kryształu. W mineralogii jest to kształt pojedynczego kryształu minerału.

Kryształy narastają z różną szybkością w różnych kierunkach, dlatego też bryła kryształu nie musi być wielościanem geometrycznie regularnym. W kryształach tego samego minerału jedyną wielkością stałą są kąty dwuścienne między analogicznymi ścianami. Zasada ta została odkryta w 1669 r. przez Nicolasa Steno (zwanego też Nielsem Stensenem). Do pomiaru kątów na krysztale stosuje się goniometry.

Pokroje:

 

  • izometryczny – a≈b≈c, identyczne lub zbliżone wymiary w trzech kierunkach,
  • tabliczkowy – a≠b≠c, różne wymiary w trzech kierunkach:
  • listewkowy – wymiary różne w trzech kierunkach, przy czym jeden wymiar wyraźnie przeważa nad pozostałymi;
  •  płytkowy – a≈b>c – podobne wymiary w dwóch kierunkach, zaś w trzecim jest wyraźnie mniejszy;
  • płytkowy  blaszkowy
  • płytkowy  łuseczkowy;
  •  wydłużony – a≈b<c, jeden z wymiarów większy od pozostałych, które z kolei dzieli się na:
  •  wydłużony słupkowy – podobne wymiary w dwóch kierunkach, w trzecim zaś wymiar wyraźnie większy od dwóch poprzednich,
  • wydłużony pręcikowy,
  • wydłużony igiełkowy,
  • wydłużony włóknisty;
  •  pokroje o nazwach geometrycznych.

 

Kryształ – Zbliźniaczenia

Zbliźniaczenia – zjawisko powstawania regularnych, tzw. prawidłowych zrostów krystalicznych. Celowe wywoływanie tego zjawiska nazywa się bliźniakowaniem.

Prawidłowość zrostu bliźniaczego polega na ułożeniu osobników wchodzących w skład zbliźniaczenia symetrycznie względem pewnej płaszczyzny lub prostej. Nie może nią być płaszczyzna lub oś symetrii osobników tworzących zrost bliźniaczy.

Prawidłowe zrosty mogą też tworzyć kryształy różnych minerałów. Jest to możliwe wówczas, gdy z roztworu lub stopu wydzielają się minerały okazujące podobieństwo krystalograficzne i strukturalne. Zrosty takie tworzy np. albit z ortoklazem, sfaleryt z pirytem cynowym.

Prawidłowe zrosty różnych minerałów są dość rozpowszechnione w przyrodzie. Nie zawsze można je rozpoznać na podstawie wyglądu zewnętrznego i dlatego dawniej niektóre zrosty uważano za odrębne kryształy. Dopiero wprowadzenie bardziej precyzyjnych metod badania minerałów umożliwiło dokładniejsze ich poznanie.

Niektóre typy zbliźniaczeń, właściwe pewnym substancjom krystalicznym, otrzymały nazwę praw bliźniaczych, które podają wskaźniki płaszczyzny lub osi bliźniaczej. Ta sama substancja może tworzyć bliźniaki według kilku a nawet kilkunastu praw bliźniaczych.

Obecność zbliźniaczeń wpływa na wygląd zewnętrzny i bywa pomocna przy identyfikacji substancji krystalicznej. Na bliźniakach występują kąty wklęsłe, których nigdy nie ma na pojedynczych kryształach.

Rodzaje zbliźniaczeń

  •  bliźniaki kontaktowe (zbliźniaczenia stykowe) – płaszczyzna zrostu osobników jest zgodna z płaszczyzną bliźniaczą, którą jest jedna ze ścian rzeczywistych lub możliwych kryształu, ale nigdy płaszczyzna symetrii
  • bliźniaki penetracyjne (zbliźniaczenia przerosłe) – tworzą je kryształy przerastające się wzajemnie ; płaszczyzna zrostu jest nierówna, a prawo bliźniacze określone jest przez oś nie pokrywającą się z osiami symetrii kryształu
  •  bliźniaki wielokrotne – są to zrosty trzech lub więcej kryształów

 

Bliźniaki wielokrotne

  • polisyntetyczne – o równoległych płaszczyznach zrostu (typowe dla plagioklazów)
  •   cykliczne – płaszczyzny bliźniacze nie są równoległe, natomiast niekiedy tworzą pierścień (bliźniaki cerusytu, chryzoberylu
  • penetracyjne wielokrotne – przykładem jest bliźniak aragonitu, gdzie trzy kryształy rombowe krzyżują się, tworząc fałszywy słup heksagonalny.

Nazwy zwyczajowe zbliźniaczeń:

jaskółcze ogony – występujące w gipsie; ma ono charakter stykowy, przypomina wyglądem rozgałęziony ogon jaskółki; w Polsce występują w dolinie Nidy, ich wielkość dochodzi nawet do 3 m
krzyż żelazny – występują w pirytcie; powstają z dwu przerosłych obróconych o 90° kryształów o postaci dwunastościanu pentagonalnego
karlsbardzkie – występujące w ortoklazach;
  kolankowe – występujące w rutylu;
Krzyż grecki – typ zbliźniaczenia staurolitu, polegający na przerastaniu się słupowych kryształów tego minerału pod kątem prostym
Krzyż świętego Andrzeja – typ zbliźniaczenia staurolitu, polegający na przerastaniu się słupowych kryształów tego minerału pod kątem 60°
Trojaki – występujący w aragonitach – typ zbliźniaczeń wielokrotnych, będących zrostem trzech kryształów tego samego rodzaju; często tą nazwą określa się pseudoheksagonalne, cykliczne bliźniaki aragonitu

 

Kryształ – Opis

Kryształ – Ciało krystaliczne – ciało stałe, w którym cząsteczki, atomy lub jony są ułożone w uporządkowany w powtarzający się we wszystkich trzech wymiarach przestrzennych schemat ułożenia.

W objętości ciała cząsteczki zajmują ściśle określone miejsca zwane węzłami sieci przestrzennej, i mogą jedynie drgać wokół tych położeń.

Określenie – ciało krystaliczne odnosi się do ciał o dwojakiej budowie:

  • monokryształu, zwanego krócej kryształem – uporządkowanie obejmuje całe ciało
  •  polikryształu – uporządkowanie obejmuje fragmenty ciała.

Kryształy posiadają symetrię translacyjną oraz uporządkowanie układu w skali powyżej 50 Å, co odróżnia je od ciał amorficznych, na przykład szkła.

Ciała krystaliczne powstałe w wyniku procesów naturalnych, geologicznych (zwykle są to polikryształy) nazywa się minerałami.

Niektóre kryształy można opisać za pomocą jednakowego układu odniesienia.

Układ odniesienia w kryształach:

  •  osie krystalograficzne X, Y, Z
  •  wektory a, b, c będące bazowymi wektorami translacji komórki elementarnej w sieci krystalicznej
  •   kąty α, β, γ zawarte pomiędzy osiami krystalograficznymi

Kąty zawarte pomiędzy osiami krystalograficznymi oraz odcinki a, b, c stanowią tzw. stałe sieciowe, wyznaczając kształt komórki elementarnej (zob. sieć Bravais’go).

Kryształy mogą mieć różny układ wewnętrzny cząsteczek w sieci krystalicznej. Na tej podstawie pogrupowano je w układy krystalograficzne.

Oddziaływania między cząsteczkami tworzącymi kryształ:

  • siły van der Waalsa (w kryształach cząsteczkowych, np. w suchym lodzie)
  •  wiązania typowo kowalencyjne (np. w diamencie)
  •  wiązania metaliczne, np. w czystych metalach lub ich stopach
  •  wiązania wodorowe (np. w lodzie)
  •   silne oddziaływania elektrostatyczne (w kryształach jonowych, np. w chlorku sodu, chlorku cezu)
  •  inne odmiany słabych oddziaływań elektrostatycznych.

Występują również swoiste „hybrydy”, jak np. grafit, który posiada tzw. płaszczyzny grafenowe, w których między atomami występują silne wiązania kowalencyjne, natomiast oddziaływania między płaszczyznami mają charakter sił van der Waalsa.

Krystalografia – Kryształ_doskonały

Kryształ doskonały – pojęcie używane w fizyce w kilku znaczeniach.

W termodynamice pojęcie to wprowadził Walther Hermann Nernst. W tym znaczeniu jest to wyidealizowany dla celów rozważań teoretycznych model układu termodynamicznego, który ma najmniejszą energię w danym stanie, w związku z tym spełniającego następujące warunki:

  •   nie ma w nim żadnych defektów sieci krystalicznej
  •   nie jest zanieczyszczony żadnymi substancjami obcymi ani nie występują w nim żadne obszary innej fazy
  •   jest nieskończenie duży – tzn. nie ma powierzchni, lub przynajmniej na tyle duży, że można całkowicie pominąć w obliczeniach efekty powierzchniowe.

Ciało takie w temperaturze zera bezwzględnego ma najmniejszą możliwą energię, a stan ten można zrealizować tylko na jeden sposób. Jest to równoważne temu, że w temperaturze zera bezwzględnego kryształ idealny ma entropię równą zero.

Dla kryształu doskonałego Lord Kelvin opracował funkcję uzależniającą temperaturę takiego kryształu od energii kinetycznej drgań jego cząsteczek, która stała się podstawą obliczenia najniższej możliwej temperatury i ustalenia absolutnej skali temperatury Kelvina.

Do kryształu doskonałego odnosi się trzecia zasada termodynamiki.

Mineralogia genetyczna

Mineralogia genetyczna zajmuje się wyjaśnianiem warunków powstawania minerałów, ich paragenez i sukcesji oraz skał i złóż. Przedmiotem badań mineralogicznych są idywidua mineralne czyli kryształy i nieforemne ziarna, w tym ich skupienia minerałów oraz agregaty polimineralne. Problemy te są traktowane z różnych punktów widzenia, m.in. chemizmu, środowiska krystalizacji i jego ewolucji, własności fizyko-chemicznych, ciśnienia i temperatury. Mineralogia genetyczna wyjaśnia też przyczyny procesów mechanicznych prowadzących np. do kataklazy ziarn, tworzenie się zbliźniaczeń, powstania skupień stalaktytowych itp. Z geologicznego punktu widzenia zadanie mineralogi genetycznej polega na wyjaśnianiu charakteru oraz przebiegu procesów minerałotwórczych, a więc warunków krystalizacji minerałów, a co za tym idzie powstawanie skał i złóż kopalin użytecznych. Mineralogia genetyczna zespala w tym zakresie przedmioty badań mineralogii, petrologii, geologii i geologii złóż. Dla tych rozważań genetycznych ma znaczenie nie tylko identyfikacja minerałów czy ich zespołów, ale także w równym stopniu wyniki badań odchyleń własności kryształów od modeli wyidealizowanych. Ma to o tyle istotne znaczenie, gdyż określa to specyfikę i swoistość warunków panujących w określonych środowiskach.

Spodumen – Właściwości

Tworzy stosunkowo często kryształy o pokroju słupkowym, tabliczkowym lub kolumnowym, osiągające niekiedy gigantyczne rozmiary (o długości kilkunastu metrów i wadze kilkudziesięciu ton). Na kryształach są często charakterystyczne zbrużdżenia. Występuje też w postaci skupień zbitych, ziarnistych, pręcikowych, promienistych. Jest kruchy i przezroczysty. Niektóre kryształy wykazują efekt kociego oka, czasami także silną fluorescencję. Jest minerałem bardzo delikatnym, wskutek upadku ulega rozbiciu, nieodporny na podwyższoną temperaturę oraz wrażliwy na światło – blednie.

Wzór chemiczny: LiAlSi2O6, krzemian litu i glinu

Układ krystalograficzny: jednoskośny

Twardość: 6,5 do 7 , kruchy

Łupliwość: doskonała, dwukierunkowa

Rysa: biała lub szara

Przełam: ziarnisty, pręcikowy

Gęstość: 3,0 do 3,2 g/cm3

Barwa: bezbarwny, biały, żółtobiały, żółty, zielonkawożółty, złocistobrunatny, żółtozielony, jasno zielony do ciemnozielonego, niebieskopurpurowy, fioletowy, różowy, szaroniebieski, niebieski. Bywa też bezbarwny i wielobarwny.
Zabarwienie wywołują domieszki: żelaza (tryfan), chromu (hiddenit), manganu (kunzyt), oraz niekiedy sodu i wanadu.

kolory - spodumen

Połysk: szklisty

Współczynnik załamania światła: 1.66 ; 1.765 [kunzyt], 1.662 – 1.676 [hiddenit],

Dyspersja: 0.017,

Odmiany: tryfan, hiddenit, kunzyt, nuristanit

Spinel – Występowanie

Spinel i jego odmiany występują w utworach strefy kontaktowo- metasomatycznej, w zmienionych dolomitach i wapieniach zasobnych w tlenek magnezu. Powstają w wysokich temperaturach. Współwystępują z granatami, piroksenami, towarzyszą mu dolomit, magnetyt, cyrkon, korund.

Świat:

Spinele jakości jubilerskiej spotyka się w Tajlandii (w okolicach Bo Ploi), Kambodży i Laosie.

W USA spinele można znaleźcę przede wszystkim w stanie Nowym Jorku (kryształy z Amita osiągają masę do 14 kg), New Jersey i Karolinie Północnej.
Także: Madagaskar, Birma, Afganistan, Kanada, Włochy, Rosja, okolice Bajkału. W Europie pojedyncze spinele pojawiają się w Norwegii (Akeru, kryształy ok. 3 cm), w Finlandii, Włoszech i Niemczech.

Polska:

Niewielkie ilości spinelu znaleziono w piaskach złotonośnych okolic Złotoryi, w aluwiach Izery w Karkonoszach.

 

 

Spinel – Właściwości

MgAl2O4 – tlenek magnezu i glinu, tworzy kryształy izometryczne (ośmiościany lub dwunastościany rombowe), często występują zbliźniaczenia. Jest kruchy i przezroczysty.
Teoretycznie zawiera 28,2% MgO i 71,8% Al.2 O3, obfite domieszki izomorficzne Cr, Zn, Fe, Mn powodują tworzenie wielu odmian różniących się barwą.

Układ krystalograficzny: regularny, klasa 48-ścianu

Skład chemiczny: MgAl2O4

Połysk: silny szklisty

Przełam: muszlowy

Łupliwość: niewyraźna

Twardość w skali Mohsa: 8

Rysa: biała

Połysk: szklisty

Przełam: muszlowy

Barwa: bezbarwny, biały, szary, czerwony w odcieniach, niebieskawy, zielony, żółtawy, czarny.
Występuje  wiele odmian różniących się barwą: czerwony (spinel rubinowy), niebieskawy (spinel szafirowy) , zielony (cejlonit), brunatnawy (pleonast), żółtawy (rubicel), brunatnoczerwony (spinel  almandynowy), czarny (hercynit –spinel żelazawy), ciemnobrunatny (galaxyt –spinel  manganawy), niebieskozielony lub żółty (gahnit –spinel cynkowy).

kolory spinelu

 

Gęstość: 3,58 do 4,06 g/cm3

Współczynniki załamania światła: 1,71-1,76, w zależności od składu

Dyspersja: 0,020

Luminescencja: niekiedy żółtozielona, czerwona, pomaranęczowa, najczęściej brak

Efekty optyczne: Niekiedy wykazuje asteryzm a sporadycznie efekt kociego oka.

 

Odmiany:

Spinele aluminiowe

  • Spinel: MgAl2O4
  • Gahnit: ZnAl2O4
  • Hercynit: FeAl2O4

Spinele żelazowe

  • miedziowo – żelazowy, Cuprospinel: CuFe2O4
  • Franklinit: (Fe,Mn,Zn)(Fe,Mn)2O4
  • Jacobsyt: MnFe2O4
  • Magnetyt: Fe3O4
  • Trevoryt: NiFe2O4
  • Ulvöspinel: TiFe2O4
  •  Cynkowo-żelazowy: (Zn, Fe) Fe2O4

Spinele chromowe

  • Chromit: FeCr2O4
  • Magneziochromit: MgCr2O4

Inne o strukturze spineli

  • Ringwoodit: (Mg,Fe)2SiO4

 

 

Sepiolit – Właściwości

Tworzy drobne kryształy o pokroju włoskowym. Występuje w skupieniach porowatych o budowie ziarnistej, gruzełkowej; włóknistej –sepiolit azbestopodobny; spilśnionej – tzw. wełna górska. Tworzy także formy skrytokrystaliczne (zbite, ziemiste). Jest miękki, krajalny, przeświecający, przywiera do wilgotnych powierzchni.

Czasami zawiera znaczne domieszki niklu (sepiolit niklowy) lub żelaza (sepiolit żelazowy – ksylotyl).

Wzór: Mg4 [Si6 O15 (OH) 2] 6H2 O , uwodniony krzemian magnezu

Skład: Zawiera 63,3 % związków krzemu, 27,4 % związków magnezu i 9,3 % wody.

Budowa: porowata, skrytokrystaliczna. Pod mikroskopem widać włókna przeplatające się wzajemnie.
Twardość: 2 – 2,5

Gęstość: 2 g/cm³

Rysa: biała

Barwa: biała, białoszara, żółtawa lub zielononiebieska, czerwonawa

sepiolit kolory

Przezroczystość: nieprzezroczysty, w cienkich elementach przeświecający

Połysk: matowy

Łupliwość: doskonała we wszystkich kierunkach

Przełam: nierówny, muszlowy

Inne: Utrzymuje się na powierzchni wody, przykleja się do języka, odporny na temperaturę, podobny do gliny, twardniejący po wyschnięciu.

Sfaleryt – Zastosowanie

Sfaleryt jest najważniejszą rudą cynku więc jest głównym przemysłowym źródłem cynku metalicznego.
Z rud sfalerytowych oprócz cynku otrzymuje się ważne rzadkie metale takie jak german, ind i gal (znajdujące wykorzystanie przy produkcji tranzystorów).

Cynk używany jest w różnych gałęziach przemysłu. W stanie czystym cynk stosuje się do pokrywania wyrobów ze stali szlachetnej w celu ochrony przed korozją. Wyrabiane są z niego blachy cynkowe i folie. Duże znaczenie dla przemysłu i techniki mają stopy cynku; z miedzią -mosiądze; z miedzią i cyną – brązy; z miedzią i niklem – nowe srebra.

Tlenek i siarczek cynku służą do produkcji białej farby – bieli cynkowej (ZnO) i litoponu (ZnS, BaSO4). Oprócz tego tlenek cynku znajduje zastosowanie w ceramice, lecznictwie oraz jako katalizator.
Chlorek cynku – ZnCl2 – jest stosowany do impregnacji drewna.

Blendę cynkową wykorzystuje się również do wyrobu ekranów fosforyzujących.

Bezbarwne, przeświecające odmiany sfalerytu mają zastosowanie w zdobnictwie.

 

kryształy

Eurico Zimbres licencja: Creative commons

Sfaleryt z kopani Minas Gerais, Brazylia. Kryształy cięte przez Afonso Marquesa

Efekty – Dichroizm

Dichroizm (od greckiego dikhroos – dwubarwny) – początkowo oznaczał właściwość materiału czy urządzenia polegającą na podziale padającej wiązki światła na dwie wiązki o różnych barwach. Obecnie odnosi się przede wszystkim do właściwości materiałów polegającej na różnym pochłanianiu światła, w zależności od jego polaryzacji, np. dla światła spolaryzowanego liniowo w kierunkach wzajemnie prostopadłych czy też spolaryzowanego kołowo prawo- i lewoskrętnie.

Cechą tą charakteryzują się w szczególności niektóre anizotropowe kryształy. Jeżeli przepuścimy światło przez kryształ dichroiczny na tyle gruby, że składowa silniej pochłaniana zostanie niemal całkowicie usunięta, to za kryształem dostaniemy światło bardzo silnie spolaryzowane, tzn. kryształ będzie działał jako polaryzator.

Wpływ czynników zewnętrznych

Dichroizm cząsteczki czy kryształu może być wywołany przez czynniki zewnętrzne zmieniające symetrię, takie jak naprężenie jednoosiowe, pole magnetyczne czy pole elektryczne.

Zastosowania

Silnym dichroizmem cechują się specjalnie formowane folie plastikowe, zawierające łańcuchy polimerów z dodatkiem cząsteczek jodu. Znalazły one zastosowanie przy wytwarzaniu cienkich polaryzatorów – polaroidów. Ich mała grubość wynika z dużego stosunku współczynników pochłaniania światła dla polaryzacji, którą chcemy odfiltrować i polaryzacji, którą chcemy uzyskać. Wprowadzenie polaroidów, które są stosunkowo tanie, a ze względu na rozmiary i prostotę bardziej uniwersalne w użyciu od polaryzatorów krystalicznych umożliwiło upowszechnienie zastosowań technik polaryzacyjnych. Obecnie stosuje się je m.in. w polarymetrach, mikroskopach polaryzacyjnych, w fotografii, w wyświetlaczach ciekłokrystalicznych, do produkcji okularów przeciwsłonecznych.

Kryształy dichroiczne

Materiałem o bardzo silnym dichroizmie jest siarczan jodochininy (herapatyt). Ponadto dichroizm wykazują takie materiały jak kordieryt, turmalin, niektóre odmiany berylu.

Rubin – Właściwości

Rubiny, tak jak szafiry, należą do grupy korundu (Al2 03). Korund to prosty tlenek glinu tworzący w warunkach naturalnych szereg tlenków złożonych. Jego przezroczyste odmiany są kamieniami jubilerskimi cenionymi niemal tak wysoko jak diament.

Skład: Al – 53,2%; O- 46,8%; Nasycenie barwy rubinu zależy od domieszek: czerwoną barwę wywołuje tlenek chromu, purpurową – wanad, brunatnoczerwona – żelazo.

Układ krystalograficzny: trygonalny. Tworzy kryształy o pokroju piramidalnym, słupkowym, tabliczkowym. Charakterystyczne są beczółkowate kształty.

Twardość: 9

Gęstość: 3,5 do 4,1 g/cm3

Rysa: biała

Barwa: najrozmaitsze odcienie czerwieni – od różowawego po purpurowy lub brązowawoczerwony o różnym stopniu nasycenia; niekiedy wielobarwny. Najbardziej poszukiwane są kryształy o barwie czerwonej z delikatnym niebieskim odcieniem (tzw. „czerwień krwi gołębiej”
Rozmieszczenie barw często jest nierównomierne; wykazuje niekiedy charakterystyczną strefowość.

 

kolor rubinów
Połysk: nieobrobione mają matowy lub tłusty połysk, dopiero po oszlifowaniu nabierają charakterystycznego, diamentowego połysku.

Łupliwość: brak, lecz moze występować tzw. podzielność zwiazana z osłabieniem spojności w pewnym kierunku. Kruchy.

Przełam: nierowny, muszlowy lub zadziorowy;

Współczynniki załamania: 1,75-1,77

Widma adsorbcyjne: Pasma adsorpcji wg. G.F.H.Smitha: 468,5; 475; 476,5; 520; 595; 692,8; 694,2 nm

Dyspersja: 0,018

Pleochroizm: silny, zmienny; obserwowane barwy: purpurowoczerwona- pomarańczowoczerwona.

Luminescencja: wyraźna, nadaje rubinom szczególnego kolorytu, podwyższając ich walory estetyczne. Znane są okazy wykazujące flourescencję o barwie jasnożółtej i kremowożółtej.

temperatura topienia: 2000-20500 C
nie rozkłada się w kwasie ani stopie sody, jedynie w pirosiarczanie potasu.

Inkluzje: liczne, ich rodzaj wskazuje na pochodzenie kamieni: np. dla rubinów birmańskich charakterystyczne są krótkie igiełki rutylu; dla tajlandzkich – brak rutylu; pakistańskie zwykle zawierają kryształy flogopitu, chlorytu, monacytu, spinelu, rutylu, magnetytu i pirytu. Wrostki rutylu wywołują zjawisko asteryzmu – rubin gwiaździsty oraz efekt kociego oka.

Rodochrozyt – Właściwości

Wzór: MnCO3 – węglan manganu

Skład: MnO -61,71%, CO3- 38,29%, częste domieszkii wapnia – rodochrozyt wapniowy (w Peru), żelaza, magnezu, miedzi, cynku, kobaltu

Układ krystalograficzny: trygonalny. Rzadko tworzy kryształy, na których przeważającą postacią jest romboedr (niekiedy ostry) lub skalenoedr.
Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, skorupowych, groniastych, naciekowych, promienistych.

Pokrój: słupowy

Twardość: 3,5-4,5

Gęstość: 3,45-3,7

Rysa: biała

Barwa: różowy, malinowoczerwony, czerwony czasami brunatnoczerwony lub szary, często występuje z białymi paskami na tle kolorów.

Kolor rodochrozytu

Przezroczystość: nieprzezroczysty, przeświecający, bardzo rzadko przeźroczysty

Połysk: szklisty, na płaszczyznach łupliwości perłowy

Łupliwość: doskonała we wszystkich kierunkach

Przełam: nierówny, muszlowy

Współczynniki załamania: 1,6-1,8

Paleochroizm: W płytce cienkiej wykazuje słaby pleochroizm.

Inne: Tworzy roztwór stały z syderytem. Reaguje tylko z gorącym kwasem solnym.

Rodochrozyt – Występowanie

Znajdowany bywa najczęściej w żyłach kruszconośnych, w żyłowych i metasomatycznych utworach hydrotermalnych krystalizuje po hausmanicie, braunicie i barycie. Gromadzi się w osadach morskich, w złożach osadowych pirytu i manganu. Rzadko występuje w szczelinach skał wulkanicznych.
Rzadko tworzy kryształy; najczęściej występuje w postaci grubo- lub drobnoziarnistych skupień zbitych. Niekiedy spotyka się formy naciekowe o kształcie kulistym, nerkowym lub groniastym oraz konkrecje.

 
Największe złoża znajdują się w USA i Federacji Rosyjskiej. (Rumunia)

Tworzy złoża na Kaukazie i Uralu, w USA, Niemczech i RPA. W Polsce występuje w niewielkich ilościach.

 

Występowanie:

 

Świat:

Argentyna („róża Inków”, rejon Capilitas – Najlepszej jakości rodochrozyt pochodzi ze starej kopalni srebra w San Luis w Argentynie, którą według zachowanych dowodów Inkowie zamknęli w XIII wieku. Od tego czasu rodochrozyt rósł tam w postaci stalagmitu)

 

Rodochrozyt

Foto: Benjamin Dahlhoff, Licencja: GNU

Rodochrozyt, Minas Capillitas, Argentyna

 

USA  (Kolorado -kryształy wartości jubilerskiej; Montana)

W starych kopalniach srebra (eksploatowane od 1870 r do wyczerpania złoża srebra w 1960r.) w Mosquito Range, 144 km w kierunku południowo-zachodnim od Denver w Kolorado, rodochrozyt był produktem ubocznym od górnictwa. W 1995 małe konsorcjum kolekcjonerów ponownie otworzyło kopalnię „Słodki Domek” (Sweet Home Mine), jedynie w celu otrzymywania Rodochrozytu. Kopalnia została zamknięta w paźdierniku 2004 r.
Z kopalni tej pochodzą najbardziej znane rodochrozyty: “Alma King” i „Alma Queen”
RPA (najbardziej przejrzyste kryształy o barwie brązowo-czerwonej)
Inne: Peru, Meksyk, Niemcy, Rosja (Kaukaz i Ural), Rumunia (Baia Mare, Baia Sprie), Austria

 

Polska:

W Polsce zostały znalezione nieduże skupiska kryształów oraz zwięzłe powłoki nerkowate w szczelinach w limonicie w Tarnowskich Górach (Górny Śląsk), w żyłach barytowych w okolicach Wałbrzycha

Rodochrozyt – Opis

Rodochrozyt – minerał z gromady węglanów. Należy do grupy minerałów rzadkich rozpowszechnionych tylko w niektórych rejonach Ziemi. Może być przemysłową rudą manganu.

Nazwa pochodzi z greckiego rhodon -róża, chroma – barwa czyli różanobarwny ponieważ przypomina kolory bukietu róż od bladoróżowych po krwistoczerwone. Jego synonim to „róża Inków”. Czyste jego okazy są dość rzadkie. Występuje krystalicznie zarówno w przezroczystej barwie jak i nieprzezroczystej odmianie delikatnego różu z białymi, falującymi wzorami.

 

Formy występowania:

– Różowe formy naciekowe – stalaktyty

plaster ze stalagmitu ze starej kopalni srebra w San Luis w Argentynie, zamkniętej w XIII wieku przez Inków.

– Przejrzyste, duże kryształy,

Fot. Eric Hunt Licencja: Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5

Rodochrozyt, Sweet Home Mine, Kolorado, USA

– Drobnokrystaliczne skupienia

rodochrozyt

Fot. Eric Hunt Licencja: Creative Commons

Prehnit – Występowanie

Stanowi produkt hydrotermalnych przeobrażeń skał magmowych, wypełniając szczeliny i puste przestrzenie skalne (głównie w bazaltach i gabro), stanowi także produkt przeobrażenia skaleni.Także jako składnik żył tnących amfibolity, łupki amfibolowe.

Miejsca występowania:

 

 

Prehnit – Mali, Africa

W 1914 znaleziono prehnity na sawannie obok Zachodniej Sahary. Zapomniano potem o tej lokalizacji ze względu na to, że pierwsze kamienie nie były najwyższej jakości. W alluwialnym złożu nie było też zbyt wiele minerału, Wydobyto łącznie 13 ton prehinitu, wezuwianitu i epidiotu i kopalnia zostałą zamknięta. W regionie aktywne jest jedno stanowisko mineralogiczne około 5 km na północ od wsi Bendoukou.

Kopalnie złota w rejonie Kayes dostarczają od około 2003 roku doskonałej jakości epidotu z jasnozielonymi prehintami. Epidoty wykształcone są w postaci słupkowych kryształów, natomiast półprzezroczysty prehnit w postaci sferoidalnych skupień narastajacych na epidocie.

 

 

 

 

prehnit z mali

fot. Mihael Simonic , licencja: GNU Free Documentation License

Prehnit narastający na epidocie. Nioro Du Sahel Kayes Region, Mali

 

 

 

Australia

Prehnit był wydobywany w Australii od lat 30 na pustyni Tanami w Północnym Terytorium. Jest to przy mieście Kalkaringi, okolo 900 km na południe od Darwin. Od 2005, nowe spółki szukają złóż prehnitu i prowadzą marketing wypolerowanego prehnitu pod nazwą fabryczną „Sun Jade”. Prehnit jest wydobywany razem z kalcytem, ametystem, kwarcem dymnym i agatem. Dobrej jakości kamienie prehnitu są bardzo rzadkie. Na 400 kg wydobytego minerału jest 6 kg kamieni dobrej jakości.

 

 

prehnit

 Fot. Géry Parent

Prehnit na epidiocie

 

Francja

Prehnity z La Combe de la Selle znajdowane są sporadycznie od ponad 200 lat. Piękne egzemplarze można znaleźć w wielu kolekcjach.

Złoża położone są 60 km na południowy-wschód od Grenoble we Francuskich Alpach w pobliżu Bourg d’Oisans. Jest to dolina polodowcowa z urwiskiem ciągnącym się na przestrzeni 6 km.

Większość prehinitu znajduje się powyżej wysokości 3000 m.n.p.m. W zimie miejsce to jest nie dostępne ze względu na wysoki śnieg.

 

Inne miejsca występowania:

Świat:

USA – New Yersey, Massachusetts, Michigan, Wirginia, Kanada – Quebec, Australia – pustynia Tanam, Namibia – Doros, RPA – Cradoc w Namaqua, Rosja – Ural, Zabajkale, Indie – okręg Bombaju, Pakistan, Chiny, Mali – Kopalnie złota w rejonie Kayes. Peru

Europa:

Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Czechy, Włochy, Szwajcaria, Austria

Polska:

Glinica koło Jordanowa Śląskiego (znajdowano kryształy do 5cm), Bystrzyca Górna koło Świdnicy, Rybnica koło Jeleniej Góry, Dzierżoniowa, Grodziszcze koło Ząbkowic Śląskich, Góry Śnieżnickie i Sowie, granity tatrzańskie.

Kordieryt – Opis

Tworzy kryształy słupkowe, często zbliźniaczone. Jest kruchy, przezroczysty, wykazuje silny pleochroizm o barwach żółtej, niebieskiej i fioletowej. Niektóre kryształy wykazują tęczową iryzację a także efekt kociego oka i asteryzmu. Zwykle niebieski. Stosunkowo często występują wrostki kryształów apatytu i cyrkonu z ciemnożółtymi obwódkami palechroicznymi. Wrostki hematytu lub goethytu wywołują czerwonawe zabarwienie. Bezbarwne i bladoniebieskie kordieryty należą do rzadkości. Przezroczyste okazy stosowane w jubilerstwie.

Fioletowoniebieski kordieryt bywa również określany niekiedy szafirem wodnym, bowiem po oszlifowaniu przypomina wyglądem niebieski szafir.

Kordieryt szlifowany

Hambergit – Występowanie

Minerał związany z pegmatytami zasobnymi w alkalia.

Pierwsze znane wystąpienie nastąpiło w południowej Norwegii w okolicach Helgaraen, u wejścia do fiordu Langesund.

Występowanie:

Świat:

Anjanabanoana, Madagaskar ( obecnie największe źródło minerału);
Molo, Myanmar (większa część to są małe kryształy); Indie; Czechy; California, U.S.A.; fiord Langesund, Norwegia (małe ilości) ; Kaszmir, Rosja, Birma

 

Fluoryt – zastosowanie

Całość krajowego zapotrzebowania na fluoryt pokrywana jest obecnie importem. W roku 2004 sprowadzono 9,25 tys .t fluorytu i związków fluoru wartości 12,74 mln PLN.

– Topnik w przemyśle chemicznym, metalurgicznym, ceramicznym i szklarskim.

Obecnie do produkcji 1 tony stali używa się kilku kilogramów fluorytu. Obniża temperaturę wytopu, zwiększa płynność szlaki i ułatwia przechodzenie do niej siarki i fosforu.

– Topnik w przemyśle ceramicznym.

W procesie produkcji cementu, niewielki jego udział obniża temperaturę wypału klinkieru z 1250 do 800°C,

– Topnik w przemyśle szklarskim.

Dodatek fluorytu ułatwia uzyskiwanie modnego obecnie szkła opalowego.

– Uzupełniania ubytków w unikalnej starej biżuterii.
Ze względu na zróżnicowanie barwy można znaleźć odpowiedniki barwy innych kamieni ozdobnych.

– Optyka

Fluoryt jest przezroczysty dla fal świetlnych o długościach w zakresie większym niż jakikolwiek inny kryształ pochodzenia naturalnego, a także niż szkło optyczne. Z tego powodu czyste kryształy słuźą jako materiał na soczewki i pryzmaty. W połączeniu z soczewkami ze szkła, tworzą obiektywy skorygowane pod względem aberracji chromatycznej w trzech barwach podstawowych, a także dodatkowo pod względem aberracji sferycznej (obiektywy apochromatyczne).

– Technika laserowa
Kryształy fluorytu uzyskiwane na drodze syntetycznej są wykorzystywane w technice laserowej.

Uzyskiwane z fluorytu związki fluoru mają duże znaczenie we współczesnej technologii. Np. teflon jest niewrażliwy na działanie niemal wszystkich związków chemicznych i znajduje powszechne zastosowanie w gospodarstwie domowym. Związek fluoru – freon – był stosowany w chłodnictwie i przemyśle kosmetycznym. Korzystnie natomiast działają niewielkie ilości związków fluoru stosowane w pastach do zębów.

Fluoryt – opis

Fluoryt

Fluoryt tworzy sześcienne lub ośmiościenne kryształy, osiągające niekiedy duże rozmiary. Często występuje w postaci bliźniaków krzyżowych. Często tworzy naloty, naskorupienia i żyły. ładne kryształy występują zazwyczaj w druzach w formie szczotek krystalicznych.
W czystej formie jest bezbarwny; w przyrodzie jest zabarwiony na najróżniejsze kolory – od żółtego, różowego, zielonego i niebieskiego aż po czarny. Niekiedy wykazuje barwne wstęgowanie podobne do agatu. światło ultrafioletowe powoduje we fluorycie zjawisko różowej fluorescencji (nazwa pochodzi od nazwy tego minerału).

Fluoryt fluorescencyjny

fot. Hannes Grobe – Hgrobe, Licencja: Creative CommonsAttribution-Share Alike 2.5

Fluorescencja kryształów fluorytu

Diament – właściwości

Wzór chemiczny – C (krystaliczna postać węgla, niezwykły minerał rodzimy). Każdy atom węgla połączony jest wiązaniami kowalencyjnymi z czterema innymi atomami znajdującymi się w narożach tetraedru tworząc w przestrzeni siatkę z czworościanów foremnych. Wszystkie odległości między atomami węgla są jednakowe i wynoszą 1,54 jednostki.
Jednak idealnych diamentów nie spotyka się w przyrodzie, zawsze mają jakieś defekty. Zwykle zawiera śladowe ilości azotu, glinu, boru, magnezu, chromu, manganu, krzemu, tlenki Fe, ale obcych pierwiastków może być nawet ok. 30. Większość z nich występuje w ilościach śladowych i nie wywiera istotnego wpływu na strukturę i właściwości diamentu.
Jednak azot, bor, a także wodór i glin, w dużym stężeniu mogą prowadzić nie tylko do zaburzeń struktury kryształu, ale także wpływać na zmianę jego niektórych właściwości fizycznych.

struktura diamentufot. Itub License: GNU Free Documentation License

Struktura diamentu (po lewej) i grafitu (po prawej)

Układ krystalograficzny – regularny, klasa czterdziestoośmiościanu.
Najczęstsze kształty – Oktaedr (ośmiościan – największa symetria) (111), czworościan (100), dwunastościan rombowy (rhombododekaerd) (110)
Duża część kryształów ma zaokrąglone kształty oraz wykazuje zbliźniaczenia.

formy diamentów

„Diamonds”, Sir Willam Crooces, Londyn 1909 r.

Formy diamentów występujące w naturze.

Twardość – 10, najtwardszy ze znanych minerałów. Na poziomie 9 znajduje się grupa korundów. Mimo że na skali jest to tylko jeden stopień różnicy, w rzeczywistości diament jest 180 razy twardszy niż korund. Ta różnica twardości jest jak pomiędzy 1 i 9 stopniem.

Pokrój kryształów- kulisty

Postać kryształów- ośmiościan, sześcian, dwunastościan, czworościan

Łupliwość – doskonała według ścian ośmiościanu, kruchy

Inkluzje – wrostki mineralne oliwinu, granatu, tlenków żelaza, ilmenitu, rutylu, piropu, pirotynu, grafitu, diopsydu, spinela oraz wcześniej wykrystalizowane diamenty. Ciekłe wrostki CO2 zamkniętego w diamentach pod wysokim ciśnieniem powodują samorzutne pękanie kryształów.

Galeria inkluzji w diamencie

Rysa – biała

Przełam – muszlowy

Gęstość – 3,47 – 3,56 – najczęściej: 3,52 g/cm3

Barwa – zwykle bezbarwny, rzadziej: czarny, niebieski, zielonkawy, żółtawy, czerwonawy, brązowy, czarny.
Znawcy szczególnie cenią sobie diamenty czerwone i różowe, rzadkie i kosztowne. Z kopalni w pobliżu Mwadui w Tanzanii pochodzą okazy różowych i zielonych diamentów.
formy diamentów

 

Sztuczne barwienie – Za pomocą promieni gamma, przy wykorzystaniu reaktorów i akceleratorów osiąga się pożądany kolor. Diamenty o zabarwieniu żółtawym można przekształcić w zielonkawe lub żółtozielonkawe, które są wysoko cenione i poszukiwane na rynku.
Diamenty o barwie ciemno-zielonej pod wpływem promieniowania neutronowego zmieniają kolor na koniakowo-brązowy.

Połysk – diamentowy (diament jest definicją dla tego typu połysku), kamienie, które po rozcięciu i wyszlifowaniu nie błyszczą się, nazwamy martwymi diamentami

Dyspersja – 0,044

Przewodność cieplna – bardzo dobra wynikającą z efektywnego przewodnictwa fononowego, 5x wyższe niż miedź; 2000-2500 W/mK,

Przeźroczystość – rozróżnia się diamenty od absolutnie przezroczystych do zupełnie matowych. W jubilerstwie mają zastosowanie tylko przezroczyste i przejrzyste kamienie. Pozostałe diamenty mają znaczenie czysto przemysłowe.

Fluorescencja – po naświetleniu ultrafioletowym światłem diamenty świecą widocznym światłem. Zazwyczaj niebieskim, ale może być ono też białe, fioletowe, żółte, pomarańczowe lub zielone.

Przyjmuje się skalę fluorescencji: brak – słaba – średnia – mocna (none – slight – medium – strong)

Wskaźnik załamania światła – 2,4175 przy długości fali 589,3 mm

Dyspersja – Wysoka (0,044), powoduje tęczowe barwy przy załamaniu światła

Optyczna przepuszczalność – Przepuszczalny w szerokim zakresie długości fal, jest wyjątkowym materiałem do urządzeń optycznych

– Na diament nie działa żadny kwas
– W wyższych temperaturach diament przechodzi w grafit.

wycena diamentów

fot. Diamoundchand – diamenty certyfikowane

Tester diamentów

 

Datolit – właściwości

Najczęściej tworzy zbite drobnokrystaliczne agregaty, ale i także znacznie atrakcyjniejsze skupienia promieniste, oraz nerkowate, naskorupienia i naloty. Jego groniaste skupienia nazywa się zwyczajowo batriolitami. Jest minerałem od przezroczystego do prawie przeświecającego.

Skład chemiczny:   CaB[SiO4](OH)

Zawiera w przybliżeniu 34% B2O3.

Twardość w skali Mohsa:   5-5,5

Przełam:   muszlowy

Łupliwość:  brak
Pokrój kryształu:  słupkowy i tabliczkowy.

Tworzy kryształy o pokroju słupkowym i tabliczkowym, a szczególną charakterystyczną cechą jego kryształów jest posiadanie dużej ilości ścian.

Układ krystalograficzny:  jednoskośny 2/m

Gęstość :   2,9-3,0 g/cm³

Kolory datolitu

Barwa:  bezbarwny, biały, szary, oliwkowozielony, zielonkawy,  fioletowy,  różowy, czerwony

Rysa:   białą

Połysk:   szklisty

Współczynnik załamania:     nα = 1,626, nβ = 1,653-1,654, nγ = 1,670

Właściwości optyczne:  optycznie ujemny

Szczególne własności:    reaguje z HCl wytrącając galaretowatą krzemionkę

Datolit – występowanie

Datolit znajdowany w żyłach skalnych, utworzonych w wyniku działalności magmowej głęboko pod powierzchnią ziemi. Wypełnia szczeliny w skałach zarówno głębinowych jak i wylewnych. Powstaje w wyniku działania procesów hydrotermalnych oraz pomagmowych w obrębie skał zasadowych. Powstanie jego jest zatem związane z procesami polimetamorficznymi.

Występuje zarówno w skałach magmowych, wulkanicznych jak i w metamorficznych. Narasta w formie sekrecji wypełniając szczeliny w skałach hipabysalnych oraz wylewnych (np. bazalty). W skałach metamorficznych występuje jako efekt metamorfizmu regionalnego niskiego stopnia (amfibolity i serpentynity) oraz w skałach zmienionych kontaktowo (głównie skarnach).

 

Występowanie:

Świat:

  • Rosja: Kaukaz (Piatagorsk), Ural;
  • Norwegia – Arendal;
  • Szwecja – Uto;
  • Austria – Tyrol;
  • Szkocja – Kewwnaw;
  • USA (Kalifornia – okręgi Riverside i San Bernadino),
  • Westfield (Massachusetts, Kopalnia Isle Royal)
  • Południowa Afryka

 

 

 


Fot. Rob Lavinsky / iRocks.com Licencja:  e Creative Commons

Datolit z  kopalni Wessels,  Kalahari , Południowa Afryka

Polska:
okolice Bielska-Białej w żyłowych skałach magmowych, tzw. cieszynitach, spotykanych we fiszu karpackim.

Cytryn – występowanie

Stanowi składnik pegmatytów i utworów hydrotermalnych. Spotyka się go w geodach wśród melafirów i jako otoczaki w aluwiach rzecznych. Występuje w bogatych w krzem pegmatytach, gdzie często towarzyszą mu turmalin, beryl i mika.

Świat:

  • Brazylia: Campo Belo, Sete Lagoas, Minas Gerais, Rio Grande do Sul – wydobywa się najczystsze i największe kryształy cytrynu.
  • Rosja: Ural
  • Madagaskar.
  • W innych złożach rzadko spotyka się okazy o wartości jubilerskiej:
    Kazachstan, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Hiszpania.

Polska:

  • Okolice Jeleniej Góry i Nowej Rudy w Sudetach.

Występowanie kwarców, z których otrzymuje się cytryny poprzez obróbkę cieplną:

Madagaskar, w Brazylia, USA (Kolorado), Birma, Hiszpana, Namibia, Szkocja i w Rosja.

Cytryn – informacje

 

rosyjsie cytryny

 fot: Parent Géry Licencja: Domena publiczna

Rosyjskie cytryny

Jest to odmiana kwarcu w żółtym kolorze. Uznawany jest za kamień szlachetny.
Należy do minerałów rzadkich.

Barwa żółta spowodowana jest obecnością małych wyrostków wodorotlenku żelaza.

 

Najpiękniejsze cytryny są szlifowane i używane jako kamienie jubilerskie.

 

Ostatnio wielu kupujących preferuje cytryny o barwie jasnej.

Naturalne kryształy najłatwiej odróżnić od sztucznie barwionych ceną. Naturalne są po droższe, jednak wyglądem i cechami fizycznymi wcale się nie różnią.

cytryn

Foto: Wela49 Licencja: GNU

Oszlifowany cytryn

 

 

 

Cyrkonia – historia

1892 r. – Odkrycie występowania tlenku cyrkonu. Biały lub żółtawy proszek. Jest występowanie było rzadkie i miał niewiele znaczenie gospodarcze.

1930 r. – Pierwsza stabilizacja tlenku cyrkonu.

1937 r. – niemieccy naukowcy MV Stackelberg i K. Chudoba odkryli naturalnie występującą sześcienną cyrkonię w formie mikroskopijnych ziaren zawartych w cyrkonie. Odkrycie zostało potwierdzone za pomocą dyfrakcji promieniowania rentgenowskiego, potwierdzające, że naturalny odpowiednik syntetycznego produktu istnieje.

60 lata – Pierwsze badania nad kontrolą wzrostu pojedynczego kryształu sześciennych cyrkoni przeprowadzane przez Y . Roulin i R. Collongues we Francji. Technika polegała na krystalizacji stopionego cyrkonu. Proces został nazwany „zimny tygiel”, ze względu na użyte chłodzenie wodą . Niestety efektem były tylko małe kryształy.

1968 r. – Radziecki naukowiec V.V. Osiko w Instytucie Fizyki im. P. N. Lebiediewa w Moskwie zaczyna opracowywać technikę hodowli krystalicznie czystych kryształów nazwaną tyglem czaszkowym. Kryształy nazwane fianitem na cześć ich Fizycznego Instytut Nauk (ФИАН). Celem syntezy fianitu było zastosowanie kryształów do laserów. Jednak granaty miały lepsze właściwości i ostatecznie kamienie znalazły zastosowanie w jubilerstwie.

1973 r. – Praca naukowa o hodowli kryształów metodą tygla czaszkowego została opublikowana.

Sposoby produkcji cyrkoni udoskonalił Djevahirdjian, nadając kamieniom nazwę djevalitów. Obecna metoda opracowana przez J.F.Winckusa przynosi produkcję około 60 mln karatów (12 ton) rocznie.

1973 r. – Początek produkcji komercyjnej cyrkonii przez Swarovski & Co na skalę przemysłową.

 

1980 r. – Roczna globalna produkcja osiągnęła 50 mln karatów (10000 kg).

Baryt – słownik

Róża barytowa – skupienie tabliczkowych lub płytkowych kryształów barytu przypominające wyglądem kształt róży (skupienie rozetowe).
Róża barytowa tworzy się w wyniku krystalizacji silnie zmineralizowanych roztworów wodnych bogatych w siarczan baru w warunkach gorącego i suchego klimatu (pustynnego).

Szczególnie atrakcyjne róże barytowe spotyka się:
w USA: Oklahoma, Kolorado, Dakota Południowa, w Peru, w Niemczech: Hesja, Saksonia, w Rumunii, Czechach, Algierii i Meksyku.
W Polsce niewielkie róże barytowe występujące w postaci szczotek krystalicznych można było znaleźć w nieczynnej już kopalni siarki w Machowie k. Tarnobrzega oraz w kopalni miedzi w Lubinie.

barytowa róża

Baryt – zastosowanie

Baryt to podstawowy surowiec do produkcji baru metalicznego i jego związków.
Bar metaliczny jest wykorzystywany jako reduktor (odtleniacz) metali i silny getter – pochłaniacz gazów niezbędny w produkcji lamp elektronicznych.
Ze względu na znaczną gęstość i nietoksyczność stosowany jako wypełnienie wierteł głowic górniczych.
W medycynie sproszkowany baryt, ze względu na pochłanianie przez niego promieniowania rentgenowskiego oraz fakt, że nie wchłaniania się z przewodu pokarmowego stosuje się go jako składnik środka cieniującego – papki barytowej w diagnostyce radiologicznej przewodu pokarmowego.

BaO stosuje się w przemyśle chemicznym i materiałów ogniotrwałych.

BaCO3 – jako trutkę na gryzonie.

BaO2 wykorzystywany jest do otrzymywania tlenu, wody utlenionej i jako zapalnik do aluminiowych materiałów termitowych.
Wykorzystywany w przemyśle papierniczym jako wypełniacz, w przemyśle gumowym, włókienniczym, chemicznym, używany przy produkcji farb (biały pigment),

w budownictwie – jako dodatek do ciężkiego betonu

W jubilerstwie stosowany jest rzadko ze względu na łupliwość i niską twardość. Znane są obrobione kamienie o masie od 50 do 300 ct pozyskiwane w Anglii – (spotykane są kryształy do 1 m długości) i Francji.
Na ogół jednak jest używany w celach dekoracyjnych.

Syntetyczny „baryt”
Czystą, syntetyczną biel barytowa określano mianem „blanc fixe” albo „biel permanentna. Niemniej stosowano także mieszaniny z bielą ołowiową: w proporcji 1:1 była to biel wenecka, 2:1 – biel hamburska, 3:1 – biel duńska. Czasem mieszano biel barytową z węglanem wapnia albo, do naturalnego barytu, dodawano bardzo niewielką ilość ultramaryny dla „złamania” jego różowawego odcienia.
Litopon, który słusznie bywa kojarzony z barytem, jest syntetycznie otrzymywaną mieszaniną siarczku cynku ZnS z siarczanem baru BaSO4. Znacznie mniej rozpowszechniony jest kadmopon, mieszanina siarczku kadmu CdS z siarczanem baru.

Baryt – informacje

Baryt jest głównym minerałem baru, należącego do berylowców. Jego dużą gęstość wyczuwa się w ręku. Jest najcięższy wśród berylowców, ale należy do metali lekkich. Najpospolitszy w skorupie ziemskiej spośród pierwiastków o dużej masie atomowej. Baryt rozpuszcza się tylko w stężonym, gorącym kwasie siarkowym. Jest trudno topliwy.

W przyrodzie baryt występuje dość powszechnie w żyłach hydrotermalnych powstałych w niskich temperaturach (kilkudziesięciu stopni Celsjusza) – a grubość takich żył sięgać może kilku metrów. W Polsce baryt jest minerałem pospolitym. Tylko na Dolnym Śląsku zarejestrowano około 150 jego wystąpień. Obecnie baryt wydobywany jest w 50 krajach, z ponad 1000 złóż.

 

Baryt

Kryształy barytu cechuje niekiedy bogactwo ścian. Baryt ma zwykle pokrój tabliczkowy lub słupkowy. Często skupienia tabliczkowate tworzą formy grzebieniaste lub zrosty przypominające „róże pustyni”. Owalne lub okrągłe konkrecje mają strukturę pręcikową lub włóknistą. Minerał ten może występować w postaci stalaktytów i stalagmitów, a także tworzyć skupienia ziarniste, zbite, skorupowe, ziemiste.
Małe kryształy barytu są bezbarwne i przezroczyste, większe – mlecznobiałe i nieco przeświecające lub nieprzezroczyste. Kryształy te mogą być w różnym stopniu zabarwione na czerwono, brunatno, szaro, niebieskawo, zielonawo.

Barytowi może towarzyszyć: sfaleryt, wurcyt, piryt, markasyt, chalkopiryt, tetraedryt, arsenopiryt, smitsonit, kalcyt, dolomit, kwarc, fluoryt, celestyn.

Zróżnicowana jest barwa agatów. Przeważają szare, różowawe i brunatne, rzadko żywsze barwy: czerwone, zielone, czarne. Stąd stosowane bardzo często sztuczne barwienie.
Często wnętrze agatów wypełnione jest odmianami kwarcu niekiedy tworzącego geodę.

Azuryt – właściwości

Azuryt, zasadowy węglan miedzi

Odmiany: burnit, chessylit, azurmalachit.
Formy występowania: Najczęściej jest spotykany w skupieniach zbitych, ziemistych, ziarnistych, kulistych. Tworzy też naskorupienia i pseudomorfozy po innych minerałach miedzi.

Wzór: 2CuCO3Cu(OH)2 lub Cu3[OH/CO3]2 lub Cu3(CO3)2(OH)2

Skład: Cuo 55,3%; CO2 25,6%; H2O 5,2%
Układ krystalograficzny – jednoskośny, tworzy kryształy o pokroju tabliczkowym, słupkowym.

Twardość – 3,5-4
Gęstość – 3,77 g/cm3

Rysa – niebieska

Barwa – od granatowego po jasnoniebieski, lazurowy, w zależności od wielkości budujących go kryształów. Zielonkawy odcień zawdzięcza domieszce malachitu lub wtórnym zasadowym chlorkom miedzi.

 

colory azurytu

 
Przezroczystość: przeświecający

Połysk – szklisty do ziemistego, w zależności od wielkości budujących go kryształów.

Łupliwość – doskonała w jednym kierunku

Przełam – muszlowy, kruchy

Współczynniki załamania: 1,6

Pleochroizm: silny w odcieniach niebieskich

Pod wpływem siarki ciemnieje. Obserwuje się zjawisko jego zielenienia związane z pojawianiem się w miejsce azurytu zielonkawego zasadowego chlorku miedzi, clinoatacamitu (a nie, jak przypuszczano do tej pory, malachitu).

 

Apatyt – Występowanie

Apatyt występuje prawie we wszystkich skałach magmowych. W skałach alkalicznych spotyka się złoża czystego apatytu. Największe z nich jest, na półwyspie Kola u podnóża Chibinów. W złożach tych są żyły o grubości do 200 m i długości nawet kilku kilometrów. Apatyt jest częstym składnikiem pegmatytów.

Świat:

półwysep Kola u podnóża Chibinów, Niemcy, Szwajcaria, Meksyk, Kanada, Brazylia – Minas Gerais, Birma, Sri Lanka, Boliwia, Algieria, Kenia, Tanzania, RPA, Hiszpania, Finlandia, Portugalia, Szwecja (Kirunavaara).

Polska:

Karpacz, białe i zielonawe kryształy o wielkości do 0,5 cm, pegmatyty strzegomskie strzelińskie, strzelińskich oraz pegmatyty przecinających gnejsy Gór Sowich (Michałkowa, Zagórze Śląskie, Bielawa, Kamionki, Pila-wa, Owieśno i Różana), w okolicach Bielska-Białej i Żywca.
Największe znaczenie gospodarcze mają osadowe złoża apatytu zwane fosforytami. Zawierają one ponad 50% fosforanów.
Światowe zasoby fosforytów są duże, ale nierównomiernie rozmieszczone. Największe złoża występują w Maroku – 60%, na Florydzie i Chinach. Znaczne zasoby są w Algierii, Tunezji, Egipcie, Izraelu, Arabi Saudyjskiej i Kazachstanie. Około 80% fosforytów uzyskuje się z kopalń odkrywkowych. Niektóre partie złóż są wzbogacone w uran. Obecnie metal ten jest odzyskiwany z fosforytów Florydy.

 

Apatyty jubilerskie:

Apatyty niebieskie
Birma, Cejlon, Brazylia

Apatyt niebieski
Apatyty niebieskozielone:

  • Moroksyt – niebieskozielony, Arendal, południowa Norwegia
  • Fluoroapatyt – Finlandia
  • Apatyt hydroksylowy – Szwecja

Apatyty zielone
Indie, Kanada, Mozambik, Madagaskar, Hiszpania, Birma, Kenia, Panasqueira w Portugalii

Apatyt zielony

 

Apatyty zielonożółte

Rodezja, Jumille (Murcia – Hiszpania)

Apatyt zółty
Apatyty fioletowe i purpurowe
USA, Maine

 

Apatyt fioletowy

 
Apatyty żółte
Meksyk: Durango, Hiszpania: Murcia, Kanada, Brazylia, Japonia (Chloropatyt)
Apatyty brązowe
Kanada

Apatyt brązowy

Apatytowe tygrysie oko

Apatyty bezbarwne
Birma, Włochy, Szwecja

Apatyt bezbarwny

 

  • Kollofan – Chile, Peru, Wyspy Bożego Narodzenia
  • Lazurapatyt – Syberia

Apatyt – Właściwości

Wzór chemiczny: przedstawiany jest w różny sposób. najpopularniejszy to apatyt fluorowy – Ca5 /F, (PO4)3/. Skład może się zmieniać: „F” może być zastąpiony przez „Cl” (apatyt chlorowy), grupę OH (hydroksylowy), obok anionu fosforanowego może znalezęć się węglanowy, jon Ca może być zastąpiony przez stront i pierwiastki ziem rzadkich.
Apatyt zawiera teoretycznie 42,26% P2O5, 3,78% F i 50,3-55,9% CaO.

 

Układ krystalograficzny: heksagonalny, klasa bipiramidy heksagonalnej, tworzy kryształy sześcioboczne, o pokroju słupkowym, rzadziej igiełkowym lub tabliczkowym. Często występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, nerkowatych, zdarza się, że masa kryształów osiąga kilkaset kilogramów. Najczęściej mają one postać drobnych submikroskopowych igiełek. Tworzy też naskorupienia, skupienia sferolityczne i ziemiste

Twardość: 5

Łupliwość: wyraźna, minerał kruchy

Rysa: biała

Przełam: nierówny, muszlowy

Gęstość: 2,9 do 3,23 g/cm3

Barwa: najczęściej bezbarwny, żółty, niebieski, zielony, fioletowy, czerwony, biały, szary , brunatny

 

kolory apatytu

Połysk: szklisty, żywiczny
Wykazuje fluorescencję o bardzo różnych barwach. Jest izostrukturalny z mimetezytem, piromorfitem, wanadynitem. Stosunkowo twardy, daje się zarysować szkłem , stalą zwykłą oraz stalą narzędziową.

Apatyt rozpuszcza się w silnych kwasach nieorganicznych (HCl, HNO3), a odmiany węglanowe również w słabych kwasach organicznych (cytrynowym).