Spodumen – Słownik

Tryfan – biała, żółtobiała, żółta, zielonkawożółta, złocistobrunatna

 

Hiddenit – żółtozielona, zielona, ciemnozielona znacznie rzadsza odmiana, nazwa od nazwiska odkrywcy W.E.Hiddena [1853-1918]

spodumen

fot: Parent Géry Licencja: public domain

Hiddenit z Afganistanu

 

Kunzyt –  kuncyt, Kunzit – niebieskopurpurowa, fioletowa, fioletowoczerwoną, różową, rózóowa, – zabarwienie wywołują domieszki manganu

Wysoko ceniona odmiana jubilerska spodumenu. Znana od 1902 r. Nazwa pochodzi od amerykańskiego mineraloga G.F.Kunza, który odkrył ten minerał.
Bardzo poszukiwany i atrakcyjny kamień kolekcjonerski i jubilerski o pięknych, ciepłych barwach. Często stosowany do wyrobu biżuterii choć podatny jest na uszkodzenia mechaniczne.

kunzyt

fot: Ra’ike Licencja: GNU Free Documentation License

Kunzyt

 

Nuristanit – szary, szaroniebieski, niebieski

nursanit

fot: Parent Géry Licencja: public domain

Nuristanit

Spodumen – Zastosowanie

Źródło otrzymywania litu. Używany jest w przemyśle chemicznym, szklarskim, ceramicznym.

Kamień kolekcjonerski – Ogromne okazy znajdowane są w Dakocie Południowej w USA (16 m długości, 90 t wagi).

Medycyna: do leczenia uporczywych objawów depresji

Baterie alkaliczne – Baterie litowe (Li-FeS2) wprowadzone zostały na rynek w 2007 przez Energizer (baterie Energizer Ultimate Lithium). W 2008 Philips wprowadziła baterie Philips Lithium Ultra. Ogniwo litowo-żelazo zbudowane jest z litowej (metalicznej) anody i katody w formie pasty ze sproszkowanego siarczku żelaza, zmieszanego z grafitem zanurzonej w ciekłym roztworze elektrolitu. Elektrolitem jest zwykle jodek litu (LiI) a jako rozpuszczalniki stosowane są związki organiczne np. węglan propylenu, dioksolan, dimetoksyetan.  Baterie litowe są odporne na temperatury od -35 do +60 st. C, i mają bardzo długi – bo aż 15 letni okres przydatności do użytku.
bateria litowa

Akumulator litowo-jonowy –  (Li-Ion) – rodzaj akumulatora elektrycznego, w którym jedna z elektrod jest wykonana z porowatego węgla, a druga z tlenków metali, zaś rolę elektrolitu pełnią złożone chemicznie sole litowe rozpuszczone w mieszaninie organicznych rozpuszczalników. Akumulatory tego typu często używane są w telefonach komórkowych.
akumulator litowy

Dodatek do smarów – obniża temperaturę ich krzepnięcia.

 

Składnik mas plastycznych – Używany w masach plastycznych gdy wymagana jest niska rozszerzalnoścę termiczna ulega nieodwracalnej przemianie (ekspansji) z formy alfa w beta w temp. 900°C.

Topnik w szkliwach wysokich temperatur – może być użyty zamiast typowych skaleni by obniżyć temp. topnienia. Pomaga również wyeliminowacę pękniecia szkliw.

Składnik szkliwa litowego – Bardzo prosta receptura szkliwa litowego: –

  • Spodumen 54.5%
  •  Talk 45.5%

 

Składnik szkła litowego – Litowe szkło wodne jest krzemionkowym środkiem wiążącym do każdego tynku wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń.  W budownictwie glinianym wymagane jest często zachowanie powłok w ich naturalnym stanie bez pokrywania farbą.Stosowane jest też w renowacji zabytków do wzmacniania naturalnego kamienia

Spodumen – Występowanie

Spodumen stanowi częsty składnik pegmatytów litowych. Współwystępuje z berylem, turmalinem, amblygonitem, kwarcem, skaleniami.

Świat:

  • Brazylia – Minas Gerais,
  • USA – Kalifornia, Dakota Południowa, Karolina Północna, Connecticut,
  • Afganistan – Nuristan,
  • Madagaskar,
  • Birma,
  • Rosja – Ural, Zabajkale,
  • Chiny,
  • Australia,
  • Włochy – Elba,
  • Wielka Brytania,
  • Finlandia,
  • Czechy

 

Polska:

  • Pegmatyty Skalnej Bramy, nad ujściem Bystronia do Szklarki,
  •  Michałkowice koło Szklarskiej Poręby,
  •  Karkonosze i okolicach Góry ślęży.

Spodumen – Właściwości

Tworzy stosunkowo często kryształy o pokroju słupkowym, tabliczkowym lub kolumnowym, osiągające niekiedy gigantyczne rozmiary (o długości kilkunastu metrów i wadze kilkudziesięciu ton). Na kryształach są często charakterystyczne zbrużdżenia. Występuje też w postaci skupień zbitych, ziarnistych, pręcikowych, promienistych. Jest kruchy i przezroczysty. Niektóre kryształy wykazują efekt kociego oka, czasami także silną fluorescencję. Jest minerałem bardzo delikatnym, wskutek upadku ulega rozbiciu, nieodporny na podwyższoną temperaturę oraz wrażliwy na światło – blednie.

Wzór chemiczny: LiAlSi2O6, krzemian litu i glinu

Układ krystalograficzny: jednoskośny

Twardość: 6,5 do 7 , kruchy

Łupliwość: doskonała, dwukierunkowa

Rysa: biała lub szara

Przełam: ziarnisty, pręcikowy

Gęstość: 3,0 do 3,2 g/cm3

Barwa: bezbarwny, biały, żółtobiały, żółty, zielonkawożółty, złocistobrunatny, żółtozielony, jasno zielony do ciemnozielonego, niebieskopurpurowy, fioletowy, różowy, szaroniebieski, niebieski. Bywa też bezbarwny i wielobarwny.
Zabarwienie wywołują domieszki: żelaza (tryfan), chromu (hiddenit), manganu (kunzyt), oraz niekiedy sodu i wanadu.

kolory - spodumen

Połysk: szklisty

Współczynnik załamania światła: 1.66 ; 1.765 [kunzyt], 1.662 – 1.676 [hiddenit],

Dyspersja: 0.017,

Odmiany: tryfan, hiddenit, kunzyt, nuristanit

Spodumen – Historia

Nazwa pochodzi od gr. spodos = popiół (spodios = szary), nawiązując do szarej, przypominającej popiół barwy tego minerału; gr. spodumentos = spopielony (spodoustha = obrócicę się w popiół), nawiązuje z kolei do wyglądu produktu prażenia spodumenu w płomieniu dmuchawki.

1879 r. – Pierwsze odnalezienie Hiddenitu w Karolinie Północnej w USA przez Williama Earla Hiddena. Nazwa pochodzi od nazwiska odkrywcy.

1902 r. – Odkrycie Kunzytu. Nazwa pochodzi od amerykańskiego mineraloga G.F.Kunza, który odkrył ten minerał.

Spodumen – Opis

spodumen

fot: Kluka Licencja: Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5

Kryształ spodumenu

Minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy piroksenów. Należy do minerałów rzadkich, rozpowszechnionych tylko w niektórych rejonach Ziemi. Najczystsza forma jest spotykana w Australii.
Skład to w większości krzemionka, tlenek glinu i litu; zawiera śladowe ilości żelaza, wapnia i innych minerałów.

Odmiany spodumenu:

  • tryfan
  • hiddenit
  • kunzyt
  •  nuristanit

kunzyt -hiddenit

Fot: Didier Descouens Licencja: GNU Free Documentation License

Hiddenit i kunzyt – odmiany spodumenu