Sepiolit – Słownik

Pietra sapo, Pierre de Savon Maroc – antyczny środek myjący w łaźniach rzymskich

Skóra górska – sepiolit tworzy najczęściej włókniste warstewki. Przy odrywaniu takich warstewek od skały odnosi się wrażenie jakby się zrywało skórę, stąd nazwa.

Pianka morska – potoczna nazwa minerału, ze względu na jego niską gęstość pozwalającą unosić się na powierzchni wody.

Lületaşi – nazwa pianki po Turecku

Meerschaum – [wym. me:rszaum] niemiecka nazwa pianki (Meer ‚morze’; Schaum ‚piana’)

Sepiolit – zastosowanie

W czasach antycznych używany jako środek myjący w łaźniach rzymskich (Pietra sapo, Pierre de Savon Maroc).

elektrotechnika

farmacja

sepiolit sypki

 

 produkcja środków czyszczących

materiał izolacyjny , zamiennik azbestu, W ostatnich latach zaliczony razem z azbestem do szkodliwych minerałów powodujących włóknienie płuc oraz choroby rakotwórcze.

  dekoracja – do wyrobu przedmiotów dekoracyjnych i użytkowych

 

 do wyrobu biżuterii

 

korale z sepiolitu

Korale z pianki morskiej

Fajki – stosowany do wyrobu fajek.

W trakcie użytkowania fajki z pianki morskiej stopniowo zmieniają kolor na żółty, brązowawy, pomarańczowy i czerwony.

Proces produkcji fajek polega na usunięciu zewnętrznej warstwy sepiolitu, wysuszenia, podgrzewania w wosku lub stearynie, na koniec polerowana popiołem. Zaletą fajek z pianki morskiej jest pochłanianie nikotyny i filtrowanie dymu tytoniowego przez porowaty sepiolit.

 

fajka z sepiolitu

fot: Pnc net Licencja: GNU Free Documentation License
Fajka z tureckiego sepiolitu

 

 

 

Dodatki paszowe :

E 562: Sepiolit, uwodniony osad krzemianu magnezu zawierający co najmniej 60 % sepiolitu i maksymalnie 30 % montmorillonitu. Dla wszystkich gatunków zwierząt.

E 563: Glinka sepiolitowa, uwodniony krzemianu magnezu pochodzenia osadowego zawierający co najmniej 40 % sepiolitu i 25 % illitu, wolny od azbestu. Dla wszystkich gatunków zwierząt.

 

 Żwirek dla kota

żwirek dla kota z sepiolitem
Żwirek sepiolitowy dla kota

usuwanie plam z tłuszczu

Plamę należy posypać sproszkowaną pianką morską (sepiolitem) i poczekać aż naciągnie.

Sepiolit – Występowanie

Sepiolit jest produktem przeobrażenia serpentynitów w trakcie procesów wietrzeniowych i hydrotermalnych. Czasami spotyka się go wśród skał osadowych pochodzenia jeziornego i osadów głębokomorskich.

 
Występowanie:
Świat:
Turcja (Anatolia, Ekisehir – największe złoża sepiolitu)

W okolicach Eskişehir znajduje się w w złożach aluwialnych w nieregularnie rozmieszczonych, kulistych masach. W okolicy powstało ok. 4000 szybów prowadzących do podziemnych korytarzy, gdzie wydobywa się piankę morską. Dwa główne ośrodki wydobywcze to Sepetçi Ocağı oraz Kemikçi Ocağı, około 20 kilometrów na południowy-wschód od Eskişehir.

  • Grecja
  •  wyspa Samos
  •  Niemcy
  •  Czechy
  •  Bośnia
  •  Grecja
  •  Maroko
  • USA
  •  Hiszpania

 

Polska:

Sudety w okolicach Kamiennej Góry,W rejonie Góry Ślęży – tworzy żyły z magnezytem, opalem, chalcedonem, chryzoprazem; melafiry k. Krzeszowic

Sepiolit – Właściwości

Tworzy drobne kryształy o pokroju włoskowym. Występuje w skupieniach porowatych o budowie ziarnistej, gruzełkowej; włóknistej –sepiolit azbestopodobny; spilśnionej – tzw. wełna górska. Tworzy także formy skrytokrystaliczne (zbite, ziemiste). Jest miękki, krajalny, przeświecający, przywiera do wilgotnych powierzchni.

Czasami zawiera znaczne domieszki niklu (sepiolit niklowy) lub żelaza (sepiolit żelazowy – ksylotyl).

Wzór: Mg4 [Si6 O15 (OH) 2] 6H2 O , uwodniony krzemian magnezu

Skład: Zawiera 63,3 % związków krzemu, 27,4 % związków magnezu i 9,3 % wody.

Budowa: porowata, skrytokrystaliczna. Pod mikroskopem widać włókna przeplatające się wzajemnie.
Twardość: 2 – 2,5

Gęstość: 2 g/cm³

Rysa: biała

Barwa: biała, białoszara, żółtawa lub zielononiebieska, czerwonawa

sepiolit kolory

Przezroczystość: nieprzezroczysty, w cienkich elementach przeświecający

Połysk: matowy

Łupliwość: doskonała we wszystkich kierunkach

Przełam: nierówny, muszlowy

Inne: Utrzymuje się na powierzchni wody, przykleja się do języka, odporny na temperaturę, podobny do gliny, twardniejący po wyschnięciu.

Sepiolit – Historia

Nazwa pochodzi od gr. sepia = mątwa i lithos = skała, kamień i nawiązuje do wewnętrznej muszli mątwy, do której minerał jest podobny.

Znany od czasów antycznych, używany jako środek myjący w łaźniach rzymskich ( pod nazwą Pietra sapo/ Pierre de Savon Maroc). Wydobywano wtedy piankę w kopalniach w Eskisehir (Anatolia).

 

Historia fajek z pianki

 

Ten minerał o drobnoporowatej strukturze, bardzo lekki i łatwy w obróbce, stał się popularnym materiałem fajczarskim w XVIII i XIX wieku. Świetnie nadający się do precyzyjnego rzeźbienia, o biało-kremowej barwie, zyskującej z czasem piękną patynę, znalazł zastosowanie głównie w wyrobie fajek luksusowych, często w połączeniu z bursztynowymi ustnikami i okuciami ze szlachetnych metali. Z sepolitu wykonywano fajki o precyzyjnych dekoracjach, a przy tym odporne na temperaturę. Wnikający w strukturę sepiolitu kondensat nie zmieniał smaku dymu i powodował zmianę barwy fajki na brązową.

 

4000 lat p.n.e.  –  Początki wykorzystania pianki morskiej. W Tureckim Eskisehir jednym z najstarszych eksponatów  jest bogato zdobiona pieczęć z sepiolitu.

1173 r. –  Słynny arabski podróżnik – Al Hravi – opisuje właściwości tego minerału z okolic dzisiejszej turcji.

XVII w. – zastosowali sepiolit do wyrobu fajek Turcy. Wskazuje na to turecka nazwa minerału „lületaşi”, tzn, kamień fajkowy

1683 r. – fajki znajdują się wśród łupów zdobytych podczas Odsieczy wiedeńskiej, Europejczycy po raz pierwszy zobaczyli weszli w ich posiadanie.

 

1723 r. – Karol Kovács, rzemieślnik z Budy, użył jako pierwszy do wyrobu fajki sepiolitu. Do szczególnej maestrii w wykonywaniu fajek z pianki morskiej doszli rzemieślnicy austro-węgierscy, zwłaszcza wiedeńscy.

 

XVIII w. – produkcja fajek na skalę przemysłową w Lemgo (Westwalia), Ruhle (Turyngia), Paryżu,

1750-1880 r. – okres największej popularności fajek z sepiolitu. Wytwarzano je w niewielu ośrodkach ze względu na trudno dostępny surowiec.

 

Szlachcic z fajką

Licencja: Public Domain

Obraz Edouarda Pingreta „Portret mężczyzny z fajką” 1828r.

 

 

 

XIX w. – produkcja fajek we Wiedniu.

 

XIX w. – Wyczerpanie złóż sepiolitu w Turcji, skąd importowano surowiec spowodowało spadek produkcji.

 

koniec XIX w. – powstała w Anglii fajka z kilku surowców, Cybuch jest z afrykańskiej tykwy calabash. Stożkowaty fragment tykwy, mocno wygięty, wypełniony jest w części stanowiącej główkę morską pianką, natomiast krótki fragment cybucha robiony jest zazwyczaj z wrzośca. Często nazywana jest ona fajką Sherlocka Holmesa.

 

poł. XX w. – Odkrycie nowych bogatych złóż w Afryce pozwoliło wwznowić produkcję, lecz zainteresowanie tym typem fajek jest obecnie głównie kolekcjonerskie.

 

1970 r. – rząd turecki zakazał eksportu nieprzetworzonej masy sepiolitu, w celu stymulacji produkcji krajowej. Tradycyjni producenci fajek z pianki morskiej zostali wypchnięci z rynku, (głównie producenci z Wiednia). Produkcja fajek i wyrobów z sepiolitu stała się właściwie monopolem tureckich producentów.

 

1920 – 1939 r. – W Polsce popularny metariał do wyrobu fajek szczególnie popularnych wśród Górali i Kaszubów:

„Zbocyłek se, ze jo przecie mom fajke, piekną fajecke z kohutkem, taką wiecie, jakie to Prokop z Ratułowa miewoł. Na taką — rzeke — fajecke, to i Anglik ocyska wywali. Trza zakurzyć.
Ta fajecka z morskiej piany, mo cybusek wykrącany… „

Z książki Gęśle z jawora, nakładem krakowskiego ogniska Związku Podhalan 1935

Sepiolit – Opis

Sepiolit (pianka morska) – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do minerałów ilastych o białym, żółtawym, szarym lub różowym kolorze. Minerał pospolity, szeroko rozpowszechniony w niektórych rejonach Ziemi. Najładniejsza pianka morska występującym prawie wyłącznie w Azji Mniejszej.

sepiolit

Fot: http://www.mineraly.sk Licencja: GNU Free Documentation License

Jest ona otrzymywana w małych kawałkach które są poddawane wstępnemu oczyszczaniu, skrobaniu, polerowaniu i suszeniu, kolejnym polerowaniu woskowaniu.
Pianka morska w bryłkach jest otrzymywana przez zlepianie okruchów i innych odpadów naturalnej pianki morskiej olejami pod wpływem ciepła.

Do wyrobu biżuterii używany dość rzadko ze względu na delikatność ale tworzy się naszyjniki i kolczyki. Oryginalne są pamiątki wykonane z pianki morskiej, fajki i drobne przedmioty. Np. Tramwaj z morskiej pianki w domu Muminków.

 

sepiolit w sklepie

Fot: Meerschaum Licencja: public domain

Wyroby z pianki morskiej na Wielkim Bazarze w Istambule, Turcja