Perły – słownik

Perły naturalne – powstałe w przyrodzie bez udziału człowieka zarówno w morzach jak i w wodach słodkich.

Perły hodowlane – Perły hodowane przez człowieka na farmach. Perły te są produktem naturalnym, nie imitacją.

  • perły hodowlane słonowodne
  • perły hodowlane słodkowodne

Perła Kleopatry – Perła zjedzona w ramach zakładu między Kleopatrą i Antoniuszem.

Orient – delikatna, zwykle punktowa grę barw, o różnych odcieniach barwy różowej.

Overton – zjawisko występowania dodatkowych barw, zwykle niebieskozielonej, fioletowe, purpurowej, niebieskiej lub zielonej, modyfikujących barwę różową.

 

Garnitur  – Łańcuch pereł o jednakowej wielkości.

Kołnierz – łańcuch z pereł o długość wynosi 40 cm.

Opera – łańcuch z pereł o długość wynosi 80 cm.

 

Perły Biwa – Białe perły z hodowli pereł słodkowodnych założonej w  latach 50. ubiegłego wieku w jeziorze Biwa (jap.”Biwa–ko”) na północ od Kioto, na wyspie Honsiu (Japonia). Wytwarzane przez słodkowodnego małża Hiropsis Schlegeli.

Perły połówkowe  – półwypukłe perły, jednostronnie płaskie. W większości są to perły hodowlane, wygodne do oprawy w biżuterii. Także masa perłowa w kształcie półkuli wsadzona do małża i obrośnięta masą perłową.

Perły bąblowe – spłaszczone, nieregularne perły jakie powstają na wewnętrznej skorupie małża jako brodawkowa narośl.
Perły Palau – wytwarzane przez małże z rodzaju Pinctada Margaritifera, hodowanego na wyspach Palau (USA)
Perły japońskie – imitacje pereł naturalnych kulistych; otrzymywane przez sklejanie dwóch pereł połówkowych.
Perły francuskie – Kulki  szklane pokrywane  roztworem żelatyny.

Perły antylskie – imitacje pereł wyrabiane  z masy perłowej  skorupy ślimaków z rodzaju Turbo i Trochus żyjących w gorących morzach, z małżów (perły Takara z Japonii), lub zębów manata (perła Dugo).

Perła Mabe – hodowlana perła łuskowa wykonana z  cienkiej warstwy macicy perłowej nałożonej na części z innych materiałów.

Perła Majorka  – imitacje wytwarzane z plastiku, szkła lub innych substancji powlekane esencją perłową lub emalią bizmutową. Wielokrotnie pokrywane są cienkimi warstwami bezbarwnego octanu celulozy i celuloidu. Uzyskuje się przez to efekty optyczne przypominajace te występujące w perełach naturalnych i hodowanych (połysk, orient, overton).

Perły białe – o barwie podstawowej białej lub zbliżonej do białej i bardzo słabym „oriencie” lub „overtonie”.

Perły kremowa – o barwie podstawowej od białokremowej przez kremową, kremoworóżową do kremowożółtej.  Orient różowy, overton różowy, zielonawy.

Perła różowa – o barwie podstawowej od bladoróżowej przez różową do różowoczerwonej. Overton różowy, niebieski lub zielony. Także o intensywnym różowym „oriencie”.

Perła złota – barwa podstawowa jasnożółta, żółta, różowy orient.

Perła czarna – o barwie czarnej, prawie czarnej, czarnoszara lub szarej. Także wszystkie ciemne perły brunatne, purpurwe, fiolete, grantowe, zielone z przewagą ciemnych tonów. Grafitowy, zielony lub zielononiebieski overton.

Perła srebrna – Perła o barwie podstawowej brudno biała do szarej, różowy orient.

Perła brązowa – o barwie brązowej i brunatnej. Zwykle z charakterystycznym intensywnym połyskiem. Overton najczęściej w kolorze różowym, purpurowym, fioletowym lub zielonym.

Perła niebieska – o barwie ciemnoniebieskiej do szaroniebieskiej, wywołanej obecnością warstewki konchioliny tuż pod zewnętrzną powierzchnią, domieszkami mikroskopijnych cząsteczek iłu lub obecnością domieszek w aragonicie. Intensywnym połysk oraz silny zielony i różowy overton.

Perła zielona – o barwie podstawowej szarozielonej przez zieloną do zielononiebieskiej. Zielony overton.

Perła okrągła – perła o typowym regularnym kształcie kuli lub lekko spłaszczone.

Perła barokowa – Perła o bardzo nieregularnych kształtach.

Perły w kształcie kropli – Perła o kształcie zbliżonym do kropli.

Perła guzikowa – Perła w kształcie guzika, okazy słabowypukłe, jednostronnie płaskie.

Masa perłowa  – wewnętrzna, silnie iryzująca warstwa muszli niektórych małżów i ślimaków np. perłopławów, używana jako tworzywo dekoracyjne.

Perła Canninga – wisiorek wykonany został ok. 1580 r. przez Canninga na zlecenia księcia z rodu Medyceuszy, jako dar dla cesarza Mogołów.

Perła Lao-tze – Znaleziona w 1934 r. w pobliżu filipińskiej wyspy Palawan perła o masie 6,4 kilograma.

Perła Arco Valley – perła barokowa o wymiarach  79 x 41 x 34 mm i  masie 575 karatów. Perła ma kolor biały z odcieniem niebieskim, różowym i kremowym. Jej aktualna wartość to ok. 8 milionów dolarów.

Perła Palatynacka – perła w części biała w części zupełnie czarna. Oprawiona między dwoma złotymi wężami wysadzanymi bogato diamentami. Obecnie przechowywana jest w Muzeum Monachium.

Perła Hope – Perła o wielkości a 5 cm i wadze 90.8 g (454 kr).
Obecnie znajduje się w Muzeum w Londynie.
Perła Maxima  – jedna z największych pereł na świecie. Ma masę 2385 karatów (119,25 gram) i 71 mm długości.

 

 

 

 

Perły – wycena

Wartość pereł jest zawsze funkcją ich barwy podstawowej, połysku, przeświecalności, kształtu, charakteru powierzchni, wielkości (masy). W przypadku jednoczesnego stosowania kilku lub kilkunastu pereł (naszyjniki), istotnym dla oceny wartości staje się stopień wzajemnego dopasowania okazów.

Od czego zależy wartość perły:

  • perły naturalne są więcej warte od pereł z hodowli. Najniżej są wyceniane perły japońskie.
  • kształt kulisty jest najbardziej ceniony.
  • perły różowe są najbardziej cenione w Europie i USA przez damy o jasnej karnacji. Ciemnowłose panie z krajów południowych preferują perły kremowe.
  • najwyższą cenę uzyskują perły różowe, później kremowe, białe i czarne na dalszych miejscach brunatne i inne.
  • na podstawie barwy i połysku znawca może określić pochodzenie pereł.
  • ciężar pereł podaje się w granach. (1 gran = 0.05g = 0,25 karata), tylko bardzo małe perły mierzy się w karatach.
  • oceny wartości pereł dokonuje się stosując odpowiednie przeliczenia; dokonują tego specjaliści.
  • zależność ceny od masy jest ujęta regułą Taverniera – cena wzrasta z kwadratem masy wyrażonej w granach.
  • szczególnie duże i piękne perły nie podlegają regule szacunkowej (osiągają na rynkach nieraz bardzo wysokie ceny).
  • jednakowe perły w naszyjniku mają wartość znacznie wyższą.

Odróżnianie pereł naturalnych od hodowlanych.

Wygląd zewnętrzny pereł naturalnych i hodowlanych jest taki sam i tylko wprawne oko może je odróżnić. Nieraz jednak i doświadczony znawca pereł może się pomylić w ocenie. Zasadnicza różnica polega na tym, że w powstawaniu perły hodowlanej człowiek bierze udział przez wprowadzenie do perłopława jądra (ośrodka) perły. Pomimo zewnętrznego podobieństwa perły naturalne i sztuczne nie są jednak identyczne.

Aby odróżnić perły naturalne od pereł hodowanych powszechnie stosuje się dwie metody identyfikacyjne:

  • metoda wglądu – polega na stwierdzeniu różnic w budowie wewnętrznej pereł.
  • metoda rentgenograficzna – polega na badaniu krystalicznej struktury płytek aragonitu przy zastosowaniu promieni rentgenowskich.

Perły naturalne

  • W perle naturalnej wszystkie warstwy dookoła jądra układają się koncentrycznie (jak okręgi współśrodkowe).
  • Jądro jest ciemniejsze od warstw zewnętrznych – badanie przeprowadza się lupą lub mikroskopem poprzez wgląd do przewierconego w perle kanalika.
  • Powierzchnia perły jest gładka.
  • Gęstość jest niższa niż u hodowlanych.
  • Po przepuszczeniu przez perłę promieni Roentgena z każdej strony (można stosować do pereł całych i przewierconych) – obraz jest sześciobokiem utworzonym z czarnych punktów. Różnica między obrazami powstaje w wyniku różnego rozszczepienia przechodzących promieni (krystaliczna struktura płytek aragonitowych).
  • Badając perłę nowszą metodą rentgenowską (radiografia) – przy oświetlaniu naturalnej perły powstaje jasna plama. Jest to metoda, przy której jakakolwiek pomyłka jest wykluczona; jest niezwykle szybka ( badanie trwa około 1 minuty); stosuje się ją do badania sznurów pereł.
  • 7. metoda luminescencji (niezbyt pewna) – perły naturalne wykazują świecenie niebieskie, żółtawe, zielonkawe, i różowawe pod wpływem dalekiego i bliskiego UV. Perły słodkowodne wykazują zawsze barwne świecenie.
  • Perły naturalne rzucone na szklaną płytę z wysokości 70 cm odbijają się od niej na wysokość 30 –40 cm.
  • Dzięki pewnej przezroczystości powierzchniowej warstwy perły powstają zjawiska optyczne, które wywołują połysk i grę barw. Najpiękniejszy połysk mają te perły, których warstwa powierzchniowa jest utworzona tylko z masy perłowej. W perłach, w których pod powierzchnią nagromadziła się konchiolina, połysk jest słabszy i bardziej matowy.

Perły hodowlane

  • W perle hodowanej sztucznie jądro jest duże i składa się z warstewek masy perłowej prawie równoległych, a tylko nieliczne warstwy na zewnątrz są koncentryczne.
  • Jądro jest jaśniejsze od warstw zewnętrznych – gdy w przewiercony kanalik wprowadzi się silny promień światła (i zbada endoskopem) – na powierzchni perły, w miejscu przebicia powstaje plamka świetlna. Jest to spowodowane tym, że światło przebiega równolegle wzdłuż warstewek sztucznego jądra. Takie zjawisko nie powstaje w przypadku perły naturalnej.
  • Na powierzchni pereł hodowlanych można zaobserwować małe , brodawkowate i niekiedy ostro zaostrzone nabrzmienie – jest to blizna po szwie powstałym przy zszywaniu sztucznego woreczka perłowego, na którym równomiernie osadza się masa perłowa.
  • Gęstość jest wysoka i wynosi ponad 2,73
  • Po przepuszczeniu przez perłę promieni Roentgena (można stosować do pereł całych i przewierconych) – obraz jest czworobokiem utworzonym z czarnych punktów.
  • Badając perłę nowszą metodą rentgenowską (radiografia) – przy oświetlaniu hodowanej perły powstaje plama, której środek (odpowiadający jądru) jest jasny i odcina się wyraźnie od zewnętrznych części. Między jaśniejszą i ciemniejszą częścią plamy przebiega czarna linia graniczna.
  • metoda luminescencji – perły hodowlane wykazują świecenie tylko jądra (zbudowanego ze słodkowodnej masy perłowej) – świecenie żółtawe w promieniach rentgenowskich – zielonkawe; jeśli osłonka jest grubsza, zjawisko może nie wystąpić.
  • Perły hodowlane rzucone na szklaną płytę z wysokości 70 cm odbijają się od niej wyżej niż naturalne (ponad 30 –40 cm).
  • Perły hodowlane nie mają tak pięknego połysku jak perły prawdziwe.

Perły – sławne

Klejnot Canninga
wisiorek przedstawiający trytona, którego tors stanowi perła o nieregularnym kształcie. Głowę ma ze złota, twarz i ramionami pokryte są białą emalią a ogon w różnokolorowej emali zdobią rubiny i diamenty.
Wykonany został ok. 1580 r. przez Canninga na zlecenia księcia z rodu Medyceuszy, jako dar dla cesarza Mogołów.

Rozmiary: 10.5 cm x 6.5 cm x 1.6 cm

Klejnot Canniga

fot: V&A Licencja: Terms & Conditions

Klejnot Canninga
Perła Lao-tze
Znaleziona została w 1934r. w pobliżu filipińskiej wyspy Palawan.
Poławiacz pereł był muzułmaninem, perłę nazwał pierwotnie perłą Allacha. W 1936r. naczelnik wyspy przekazał ją niejakiemu Wilburowi Cobb za uratowanie życia jego syna. Przez kilkadziesiąt lat perła pozostawała w rodzinie Cobbów. W 1980 sprzedano ją za 200.000 $ jubilerowi w Beverly Hills. Wartość jej rosła i w 1999 wystawiono ją na sprzedaż za 40 milionów dolarów.

Waży ona 6,4 kilograma.

 

perła Lao-tze
fot. Pearlowner, licencja: public domain
Perła Lao-tze

 

 

Perła Arco Valley
Jest to perła barokowa o wymiarach  79 x 41 x 34 mm i  masie 575 karatów. Perła ma kolor biały z odcieniem niebieskim, różowym i kremowym. Jej aktualna wartość to ok. 8 milionów dolarów.

To  naturalna perła wydobyta w XI wieku w Oceanie Spokojnym, na chińskim wybrzeżu. Należała do cesarzy mongolskich, a została podarowana  Marco Polo przez cesarza Mongołów Kubilaj-chan. Marco Polo przywiózł ją do Wenecji w 1295 wraz z innymi kamieniami szlachetnymi.
Po śmierci Marco Polo w 1324, perła ma  niejasną historię. Pod koniec IXX wieku trafiła do  Austriackiej  rodziny Arco-Valley od której ma swoją nazwę.

Po wojnie znowu jej historia nie jest zbyt pewna. Anonimowy kolekcjoner zamierza wystawić ją na licytację w Abu Dhabi w 2007 roku. Aukcja zorganizowana została przez Izbę Przemysłowo-Handlową Abu Dhabi. Aukcja miała odbyć się 3 maja 2007 r., w Pałacu Arabskim.     Licytacja jednak zostaje przełożona z powodu nagłej śmierci szejka Saeed bin Nahyan z rodzinie królewskiej. Było planowane ponowne wystawienie perły na aukcję, lecz nie wiadomo, czy słynny perła została wycofany z aukcji, gdyż nie udało się zrealizować jego ceny minimalnej.
Obecne miejsce pobytu perły nie jest znane.

Perła Arco Valley

Perła Arco Valley

 

Perła Palatynacka
To niezwykła i unikatowa perła w części biała z typowym połyskiem perłowym, a w części zupełnie czarna. Jest to piękny okaz oprawiony między dwoma złotymi wężami wysadzanymi bogato diamentami.
Pochodzenie tej perły nie jest znane. Pojawiła się w dawnych inwentarzach Domu Bawarskiego, panującego wtedy w Palatynacie. Pod koniec osiemnastego wieku zjawiła się w Monachium w skarbcu Karola Teodora, elektora Palatynatu z rodu Wittelsbach (1724-1799).
Obecnie przechowywana jest w Muzeum Monachium.

 

Perła Hope
Perła zwana od nazwiska pierwszego właściciela. Ma 5 cm długości i waży 90.8 g (454 kr).
Obecnie znajduje się w Muzeum w Londynie.

 

perła Hope

Perła Hope

 

Pearl Maxima
Perła Maxima jest jednym z największych pereł na świecie. Ta perła o nieregularnych kształtach ma masę 2385 karatów (119,25 gram) i 71 mm długości.
Ma kremową barwę.

Pierwszym znanym właścicielem był Sir Hendrik Coenraad Sander, który zakupił ją na licytacjiw Amsterdamie w 1778 roku.
Polski kupiec Ploński z Gdańska był drugim znanym właścicielem perły.
W 1865 roku król Wiktor Emmanuel II Włoch kupił perłę, ale około roku 1868 sprzedał go Willem van Kooten, holenderskiego złotnika z Amsterdamu.
Obecny właściciel kupił go od spadkobierców Willem van Kootena.

Aktualnie znajduje się w Holandii, gdzie została dwukrotnie wystawiona.Ostatnio można ją było obejrzeć na wystawie. w Holenderskim Muzeum Narodowym Historii Naturalnej”Naturalis”w latach 2008-2009.

 

Największa perłafot. Peter Maas licencja: Creative Commons
Pearl Maxima na wystawie w Muzeum w Lejdzie „Naturalis”.

Perły – Pielęgnacja

Ponieważ konchiolina jest substancja organiczną, nie jest materiałem trwałym. Łatwo podlega zmianom i rozkładowi. Pod wpływem wilgoci pęcznieje, podczas większej suszy ulega wysychaniu, kruszeje i rozpada się. Perły zatem „starzeją się” i mają ograniczoną długość życia.

 

Etapy starzenia się pereł:

 

  • najpierw stają się matowe
  • następnie ujawniają się spękania,
  • zaczynają się łuszczyć
  • aż wreszcie, rozsypują się.

Na często i długo noszonych perłach mogą powstać deformacje i odchylenia od ich pierwotnej formy. Szkodzą im zarówno susza jak i znaczna wilgotność. Perły są również wrażliwe na kwasy, pot wydzielany przez skórę (kwaśny odczyn), kosmetyki, lakier do włosów. Nawet przy ostrożnym obchodzeniu się z nimi na skutek rozkładu konchioliny tracą blask. Usunięcie zewnętrznej warstewki nie zawsze daje pożądane rezultaty zwłaszcza, gdy rozkład dotknął warstw głębiej leżących.

Gwarancja na określoną długość życia perły nie jest możliwa; szacunki podają średnio 100 – 150 lat. Jednak istnieją kilkusetletnie perły, które prezentują się doskonale. Perły mające wiele lat ciemnieją, przybierając barwę stalowoszarą. Próby przywrócenia barwy za pomocą naświetlania nie dały żadnych rezultatów.

Perły znajdowane w starych grobowcach rozpadały się przy dotknięciu, nieraz pozostawał po nich ślad w postaci brunatnego proszku.

Regularna kontrola i pielęgnacja w specjalistycznym zakładzie może przedłużyć życie pereł.

Ponieważ perły mają niewielką twardość powinno się je nosić i przechowywać w takich warunkach, żeby ich powierzchnia nigdy nie stykała się z metalem.

Perły – Masa perłowa

Masa perłowa (albo macica perłowa) – wewnętrzna, silnie iryzująca warstwa muszli niektórych małżów i ślimaków np. perłopławów, używana jako tworzywo dekoracyjne.

 

masa perłowafot. Fabian Heinemann Licencja: public domain
Masa perłowa pod mikroskopem elektronowym

Masa perłowa perłopławów

Najczęściej używa się macicy perłowej perłopławów, zatem głównymi dostawcami są farmy hodowlane pereł. Podstawową barwą jest zwykle biel; dla macicy perłowej z Tahiti – naturalnie ciemny kolor.

Macica perłowa uchowca

Lśniąca niebieskozielono macica perłowa małża uchowca Haliotis australis (zwanego Paua) z Nowej Zelandii była przez Maorysów wykorzystywana do inkrustacji mistycznych rzeźb. Od pewnego czasu macica perłowa tych małżów znajduje zastosowanie również w zachodnim świecie, przede wszystkim do wyrobu modnej biżuterii. Ze względu na podobne efekty barwne jak u opalu, w handlu nazywa się ją opalem morskim.

 

Muszle słuchotek

Muszle o kolorowo zabarwionej masie perłowej (błękit, zieleń) należą do słuchotek (ślimaków z rodzaju Haliotis) żyjących wokół Ameryki i Nowej Zelandii.

Zastosowanie

Stosowana w Europie do wyrobu biżuterii, ozdób (np. markery zdobnicze na gryfie od gitary) i sztuki użytkowej oraz inkrustacji; popularna zwłaszcza w XVI-XVIII wieku.

 

Wachlarz z masy perłowejLicencja: Public Domain

Wachlarz z masy perłowej

 

Perły – perłopławy

Perły z Pinctada maxima
Fot: Andytank20 Licencja: CC
Pinctada maxima

 

 

Lista gatunków najważniejszych małży wytwarzających perły:

  • Pinctada albina, Shark Bay pearl oyster,
  • Pinctada atropurpurea
  • Pinctada chemnitzi
  • Pinctada fucata, żyje w Japonii, inne nazwy: pearl oyster, Akoya pearl oyster,
    Produkuje perły białe i białoróżowe.
  • Pinctada laosensis
  • Pinctada maculata
  • Pinctada margaritifera, Black-lip oyster
    Żyje w Polinezji produkuje perły szare, ciemnoszare i czarne z refleksem zielonym, niebieskim lub fioletowym.

Ostryga z perłami
Fot. Drow_male Licencja: GNU Free Documentation License

Pinctada margaritifera w Sali Humboldt of Aquarium Finisterrae Corunna, Galicia, Spain.

 

  • Pinctada martensi
  • Pinctada maxima, inne nazwy: White-lip oyster or gold-lip oyster, złotoowargowa, białowargowa
    Żyje w Australii, Filipinach, Birmie i Indonezji. wytwarza perły białe, białoróżowe, kremowe, różowe i żółte.
  • Pinctada nigra
  • Pinctada radiata, Gulf pearl oyster
  • Pinctada virens
  • French Polynesia black

Perły naturalne
fot. Keith Pomakis Licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 2.5.

Wyjmowanie pereł z małży

 

Perły mogą też wytwarzać inne ostrygi z gatunki Pteria (Perłopławy)

  • Pteria colymbus,
  • Pteria hirundo,
  • Pteria longisquamosa,
  • Pteria sterna,
  • Pteria vitrea

 

Perły są również wytwarzane przez słodkowodne małże z gatunków niespokrewnionych z ostrygami.

  • Hyriopsis cumingii
  • Hyriopsis schlegelii
  • Anodonta, szczeżuje, kilka gatunków żyjących w rzekach różnych krajów półkuli północnej o umiarkowanym klimacie.
  • Margaritifera margaritifera – Perłoródka rzeczna, skójka perłorodna – gatunek małża słodkowodnego z rodziny perłoródkowatych. Osiąga długość do 12 cm, żyje w rzekach i strumieniach o bezwapiennym podłożu; bardzo wrażliwa na zanieczyszczenia wód (bioindykator). Dawniej występowała pospolicie w wodach Europy, wyginęła w wielu stanowiskach, w tym także w Polsce. Skójki perłorodne zamieszkują czyste górskie strumienie z zimną wodą. Dożywają nawet stu lat, dojrzałość płciową osiągając dopiero w dwudziestym roku życia. W Polsce perłoródki spotykano niegdyś w Sudetach, od około stu lat jednak nie została znaleziona. Perłoródka wciąż figuruje jednak na liście polskich zwierząt chronionych.
    Daje ona perły białawe lub białozielonawe.

 

Perłoródka rzeczna

fot: Joel Berglund, licencja: GNU

Perłoródka rzeczna

Ostryga z perłami

fot. Istara Licencja: Creative Commons Attribution 3.0 Unported

Ostryga z perłami

 

Zdjęcia muszli perłopławów:

http://www.idscaro.net/sci/01_coll/plates/bival/pl_pteriidae_1.htm

Perły – kształty

Perły okrągłe – okazy o typowym regularnym kształcie kuli lub lekko spłaszczone.

Perłą okrągła

Perła okrągła

Perły barokowe – okazy o bardzo nieregularnych kształtach.

Perła barokowa

Perła barokowa

Perły w kształcie kropli – okazy o kształcie zbliżonym do kropli lub gruszki.

Perła w kształcie kropli

Perła w kształcie gruszki

Perły w kształcie guzika – okazy słabowypukłe, jednostronnie płaskie.

Perła w kształcie guzika

Perła guzikowa

Perły w kształcie ziarna – drobne okazy, o masie poniżej 0,25 grana i asymetrycznym kształcie.

Drobne perły

Drobne perły

Perły połówkowe – półwypukłe perły, jednostronnie płaskie. W większości są to perły hodowlane, wygodne do oprawy w biżuterii.

 

Perła połówkowa

Perła połówkowa w wisiorku

 

 

 


Różne kształty pereł znajdowanych w Perłoródce Rzecznej

Perły – kolory

Perły cechują się dużą różnorodnością kolorystyczną. Ze względu na efekty optyczne w perle można ujrzeć każdy możliwy do zobaczenia przez człowieka kolor.

Kolor perły zależy od gatunku małża i warunków w jakim żyje.

  • Perły słonowodne najczęściej są w kolorach: białym, różowym, fioletowym, zielonym, brunatnym, żółtym, niebieskim, czerwonym,szarym i czarnym.
  • Perły słodkowodne najczęściej są w kolorach: białym, szarym, zielonawym, jasnobrązowym i czerwonawym.

Inne czynniki wpływające na barwę:

  • głębokość przebywania małża. Im głębiej tym perły jaśniejsze.
  • zawartość planktonu w wodzie – z wzrostem ilości planktonu perły nabierają koloru zielonego.
  • stopień zasolenia – większe zasolenie daje odcień kremowy.
  • zawartość minerałów w wodzie

Kolor pereł w zależności od składnika mineralnego:

  • azuryt – kolor niebieski
  • syderyt – kolor brunatny
  • smitsonit – kolor szary
  • mangan – kolor biały i fluoroscencja

 

Na kolor perły wpływa

  • Barwa podstawowa – zależy od ilościowego stosunku aragonitu do konchioliny oraz jej położenia. Perły zbudowane tylko z masy perłowej są białe; w miarę wzrastania ilości konchioliny barwa podstawowa staje się ciemniejsza.
  • Efekty optyczne. Zmieniają one barwę podstawową i wpływają na odbieraną barwę perły.

Orient to rodzaj opalescencji, delikatna punktowa gra barw, o różnych odcieniach barwy różowej. Wywołany jest efektami optycznymi jak dyfrakcja i interferencja światła na krawędziach płytek aragonitu. Wraz ze wzrostem grubości płatów argonitu spada ilość orientu. Najśilniej występuje przy dużej ilości warstw drobnych płytek argonitu. Jest on też mocniej zauważalny w perłach o jasnych kolorach podstawowych.

Overton to zjawisko występowania dodatkowych barw, zwykle niebieskozielonej, fioletowe, purpurowej, niebieskiej lub zielonej, modyfikujących barwę różową. Jest wynikiem załamania światła przez kryształki aragonitu.

Kolory pereł

 

Perły białe – o barwie podstawowej białej lub zbliżonej do białej i bardzo słabym „oriencie” lub „overtonie”

 

Perły kremowe – o barwie podstawowej od białokremowej przez kremową, kremoworóżową do kremowożółtej. Efekty optyczne najczęściej słabe. Orient różowy, overton różowy lub zielonawy.

 

Perły różowe – o barwie podstawowej od bladoróżowej przez różową do różowoczerwonej.
Overton różowy niekiedy także niebieski lub zielony. Także o intensywnym różowym „oriencie”.
Perły złote – barwa podstawowa jasnożółta, żółta, różowy orient.

Złote perły

Perły złote

Zdjęcia złotych pereł: http://www.flickr.com/photos/lombokgoldenpearls/with/5106793390/

 

Perły czarne – o barwie czarnej, prawie czarnej, czarnoszara lub szarej. Także wszystkie ciemne perły brunatne, purpurwe, fiolete, grantowe, zielone z przewagą ciemnych tonów. Grafitowy, zielony lub zielononiebieski overton.

 

Perły srebrne- barwa podstawowa brudno biała do szarej, różowy orient.

 

 

Czarna perłaPerły czarne i srebrne

 

Perły brązowe – o barwie brązowej i brunatnej. Zwykle z charakterystycznym intensywnym połyskiem. Overton najczęściej w kolorze różowym, purpurowym, fioletowym lub zielonym.

 

Perły niebieskie – o barwie ciemnoniebieskiej do szaroniebieskiej, wywołanej obecnością warstewki konchioliny tuż pod zewnętrzną powierzchnią, domieszkami mikroskopijnych cząsteczek iłu lub obecnością domieszek w aragonicie. Intensywnym połysk oraz silny zielony i różowy overton.

 

Perły zielone – o barwie podstawowej szarozielonej przez zieloną do zielononiebieskiej. Zielony overton.

Perły – opis

Perły to wytwory małży (głównie z rodzaju Pteria – perłopławów), rzadko ślimaków. Zbudowane są z tej samej substancji co wewnętrzna strona muszli (masa perłowa), której głównymi składnikami są węglan wapnia (w postaci aragonitu) i rogowata substancja białkowa (konchiolina), która spaja mikro-kryształy skupione koncentrycznie wokół jądra. Perły powstają najczęściej w wyniku reakcji organizmu na ciało obce, które przedostało się do muszli. Perła naturalna rośnie  się średnio o 0,05   mm rocznie. Perły  słodkowodne  rosną szybciej od morskich.

Ilość pereł znajdowanych w jednym perłopławie jest różna. Najczęściej nie ma ich wcale. Przy afrykańskim wybrzeżu tylko jedna na tysiąc wyłowionych ostryg na perłę. Jednak w oceanie najczęściej wystarcza kilkadziesiąt muszli by znaleźć jedną perłę. Zdarza się jednak większa ich ilość nawet kilkadziesiąt.

 

Kolory pereł

Fot. Hannes Grobe/AWI licencja: Creative Commons Attribution 3.0 Unported

 

Ze względu na pochodzenie rozróżniamy:

  • Perły naturalne – powstałe w przyrodzie bez udziału człowieka zarówno w morzach jak i w wodach słodkich. Określa się je mianem pereł prawdziwych.
    – perły słonowodne
    – perły słodkowodne
  • Perły hodowlane – Rosnący popyt doprowadził do tego, że zaczęto masowo hodować perłopławy. Mimo że perły powstały przy współudziale człowieka są produktem naturalnym, nie imitacją.
    – perły hodowlane słonowodne
    – perły hodowlane słodkowodne

Perły – imitacja

Imitacje pereł

  • Perła z rybiego srebra – składa się z kulki szklanej pełnej albo wydrążonej i napełnionej woskiem . Kulki są powleczone specjalnym preparatem sporządzonym z napęczniałych, miałko zmielonych łusek ryby słodkowodnej z rodzaju karpia. Na powłoce tej powstają zjawiska interferencji oraz załamania światła, które bardzo przypominają zjawiska w perłach naturalnych.
  • Ten sam efekt uzyskuje się przez zastąpienie preparatu z łusek rybich roztworem żelatyny. Kulkę przeznaczoną na perłę zanurza się rytmicznie do roztworu żelatyny, warstewki żelatynowe nakładają się na siebie. Perły te produkowane są głównie we Francji tzw. „perły francuskie”
  • Znane są również produkowane we Francji tzw. „perły antylskie”. Wyrabiane są one z pięknej masy perłowej skorupy ślimaków z rodzaju Turbo i Trochus żyjących w gorących morzach, z małżów (perły Takara z Japonii), lub zębów manata (perła Dugo).
  • Do imitacji należy również hodowlana perła łuskowa z Australii (w handlu zwana często perłą japońską, lecz coraz częściej perłą Mabe). Składa się z cienkiej warstwy macicy perłowej nałożonej na części wykonane technicznie. Najpierw do wewnętrznej ścianki muszli małża przyczepia się jądro z gliny lub sztucznej żywicy, co sprawia, że małż pokrywa ją cienką warstwą macicy perłowej. Po zbiorze jądro ponownie się wycina i zastępuje półkulą z macicy perłowej.
  • Perły różowe wyrabia się z różnych części muszli ślimaków lub z różowego korala.
  • Czarne perły imitują lekko wypolerowane kulki hematytu.
  • W handlu dostępne są również imitacje pereł z tworzyw sztucznych.
  • Perły Majorka (perles de majorcan) – imitacje wytwarzane z plastiku, szkła lub innych substancji powlekane esencją perłową lub emalią bizmutową. Wielokrotnie pokrywane są cienkimi warstwami bezbarwnego octanu celulozy i celuloidu. Uzyskuje się przez to efekty optyczne przypominajace te występujące w perełach naturalnych i hodowanych (połysk, orient, overton).

Sznur pereł

fot. ILA-boy, Licencja: GNU General Public License

Biżuteria z imitacji pereł Majorka (perles de majorcan)

 

Fałszowanie kolorów pereł

Barwy pereł bywają niekiedy fałszowane. Nadawanie różnych barw perłom nie jest trudne dzięki własnościom konichioliny, która łatwo wchłania różne barwniki chemiczne. Wszystkie te barwniki nie wnikają w głąb substancji rogowej, lecz zatrzymują się na jej powierzchni, toteż można je usunąć przez wymycie.

 

  • Czarną   barwę pereł można uzyskać przez działanie azotanem srebra (lapisem).
  • Szarą, brunatną i inne barwy – środkami do farbowania włosów.
  • Pstre   barwy osiąga się przy użyciu barwników anilinowych.
    w celu rozjaśnienia ciemnych pereł stosuje się niekiedy wodę utlenioną.
    prymitywnym sposobem nadawania sztucznej barwy jest powlekanie perły cienką warstwą lakieru.
  • połówkowe perły zwane „japońskimi”  sklejano razem , imitując   okrągłą perłę naturalną . Zawsze jednak  widoczna jest linia łącząca  połówki, a perły te po podgrzaniu lub  zanurzeniu w spirytusie rozpadały   się na dwie części.

Perły – hodowla

Perły hodowlane stanowią ponad 90% handlu perłami.

Są to perły powstałe w wyniku ingerencji z zewnątrz, polegającej na wprowadzeni zarodka perły (lub innego obcego ciała) do płaszcza muszli perłopława. Takie perły nie są imitacją, lecz produktem naturalnym, chociaż powstałym przy współudziale człowieka. Do rozpoczęcia hodowli perłopławów doprowadził rosnący popyt na perły. Pierwsze farmy powstały w Japonii w 1913 r. (południowa część wyspy Honsiu). Od 1956 r. perły hoduje się w północnej i zachodniej Australii. Dziś istnieją liczne farmy w Azji Południowej. Farmy hodowlane zakłada się na morzu – (perły hodowlane słonowodne) i w jeziorach – (perły hodowlane słodkowodne). Od lat 50. ubiegłego wieku w jeziorze Biwa (jap.”Biwa–ko”) na północ od Kioto, na wyspie Honsiu (Japonia) istnieje hodowla pereł słodkowodnych. Od początku lat 70. ubiegłego wieku również w Chinach hoduje się perły słodkowodne. Ich jakość jest gorsza niż japońskich pereł hodowlanych.

 

Farma pereł

fot. Mark Richards, Licencja: GNU Free Documentation License

Hodowla pereł, Seram, Indonesia

 

Podwaliny pod hodowlę pereł położył pod koniec XIX wieku K. Mikimoto.

Do wnętrza małża wkładano masę perłową w kształcie półkuli. Zarodek przymocowywano cementem. Po upływie kilku lat wyjmowano półkulę perły. Nazywano takie perły połówkowe perłami japońskimi. Były one znacznie tańsze niż perły naturalne i osiągnęły dobre wyniki sprzedaży.

 

hodowla perełfot. Sémhur, licencja: GNU Free Documentation License

Hodowla pereł w atolu Rangiroa, w Polinezji Francuskiej. Robotnik po prawej stronie sprawdza zdrowie ostryg z gatunku Pinctada margaritifera i kontroluje wzrost pereł. Po badaniu klatka wróci do laguny, gdzie ostrygi będą kontynuować wzrost.

 

Odmiany pereł hodowlanych:

  • perły Biwa – białe, o atrakcyjnym połysku i nieregularnych kształtach; wytwarzane przez słodkowodnego małża Hiropsis Schlegeli, dobrze zaaklimatyzowanego w jeziorze Biwa–ko (Japonia),
  • perły bąblowe (perła pęcherzowa, blister)– spłaszczone, nieregularne, zawierające różne zanieczyszczenia; perły takie powstają na wewnętrznej skorupie małża jako brodawkowa narośl, należy ją oddzielić od muszli (jest półkolista).
  • perły Palau – wytwarzane przez małże z rodzaju Pinctada Margaritifera, hodowanego na wyspach Palau (USA)
  • perły japońskie – imitacje pereł naturalnych kulistych; otrzymywane przez sklejanie dwóch pereł połówkowych.

 

Hodowla pereł
fot. 陳炬燵 Licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

Farma pereł w Lüshunkou

Hodowla pereł słonowodnych

Współczesna hodowla opiera się na pracach badawczych niemieckiego zoologa F.Alverdesa oraz Japończyków T. Nishikawy, O.Kuwabary, R.Mise’a, K. Mikimoto. Ten ostatni w 1896 r. dostał patent na proces otrzymywania pereł hodowlanych.

Do produkcji pereł najczęściej wykorzystuje się małe ostrygi z gatunku Pinctada.

Wielkie hodowle dostarczające czarnobrunatnych pereł z ostryg czarnowargowych rozwinęły się w miastach i wioskach wzdłuż wybrzeży Zatoki Meksykańskiej i niektórych wysp Pacyfiku – wody na tych obszarach zawierają szczególny rodzaj składników odżywczych.

 

  • W celu skłonienia małżów do produkcji pereł kuleczki macicy perłowej wszczepia się do tkanki łącznej płaszcza. Zabieg ten trwa maksymalnie kilkadziesiąt sekund.
  • Do pojedynczego małża można wprowadzić około 30 sztucznych zarodków (jąder) bez widocznych negatywnych skutków.
  • Młode perłopławy umieszcza się w klatkach których przytwierdza się do tratw i zanurza w morzu.
    Idealne warunki różnią się w zależności od gatunku lecz średnio jest to ok. 25 st. C. W muszli umieszcza się zarodek z masy perłowej lub małą perłę. Po miesiącu skorupiaki przenoszone są do innych klatek.
  • Klatki z  perłopławami umieszcza się w wodzie pod tratwami, zwykle na głębokości 3—4 m lecz czasem nawet na głębokości 6 metrów.
  • Dzięki włożeniu większego jądra można w krótszym czasie otrzymać większą perłę lecz zwiększa się ryzyko przeżycia małża.
  • Jądra normalnej wielkości 6 –7 mm wszczepia się trzyletnim małżom, zaś mniejsze nawet młodszym. Przy średnicy jądra powyżej 9 mm małże są już zagrożone, a ich śmiertelność wynosi 80%.
  • W temperaturze 110C małż ginie, dlatego w czasie ataków chłodu i zimą farmy przeciągane są w cieplejsze wody.
  • Oprócz pereł sztucznych znajduje się w hodowanych perłopławach i perły  naturalne.
  • Niektóre farmy przenoszone są na otwarte morze – małże pobudzane przez prądy produkują szybciej i dostarczają pereł lepszego kształtu.
  • W tym czasie dogląda się małży i warunków w jakich żyją. Co jakiś czas przeprowadza się kontrolę zdrowia i wzrost pereł na próbie małży, a także czyści klatki z glonów i wodorostów.
  • W ciągu jednego dnia na perle powstaje kilka warstwy płytek aragonitowych.
  • Po 3 -4 latach na perle osadza się ponad 3 tys. warstw i łączna grubość warstwy osiąga 0,8 – 1,2 mm.
  • Po 7 roku życia wydzielanie macicy perłowej ustaje.
  • Małża używa się zwykle tylko raz.
  • Gdy macica perłowa uzyskuje najwyższą jakość a perły odpowiednią wielkość, perłopławy przenosi się do mniej zasolonej wody na okres kilku miesięcy.
  • Po tym czasie muszle są twierane a perły wyjmowane. Następnie myje się je, suszy, poleruje i segreguje.
  • Z  kilkunastu tratew otrzymuje się około 100 tys. pereł.
  • Z całej produkcji tylko:
    – 10% nadaje się na dobrą biżuterię,
    – 60% jest gorszej jakości,
    – 15 –20% wysyła się do przetworzenia na drobny pył wykorzystywany do produkcji niektórych leków i kosmetyków. To te z drobinkami pereł:)

 

hodowla pereł
fot. Kwz licencja: Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 3.0
Hodowla pereł słodkowodnych niedaleko Pekinu

 

Hodowla pereł słodkowodnych

Perły słodkowodne rosną 10-krotnie szybciej od pereł morskich.

  • Małżom słodkowodnym(Hyriopsis schlegeli) wszczepia się tu kawałki nabłonka o wymiarach 4x 4 mm, zwykle bez twardego jądra.
  • Ponieważ małże tego gatunku są szczególnie duże (20 x 11 cm), do każdej połówki muszli można wykonać do 10 wszczepień, a niekiedy dodatkowo jeszcze jedno z jądrem z masy perłowej.
  • W każdym miejscu operacji tworzy się woreczek perłowy z perłą.
  • Po 2 latach perły mają już 6 mm, lecz rzadko są okrągłe. Stąd też wyjmuje się z małża, owija nowym nabłonkiem i wszczepia do tego samego lub innego małża w celu poprawienia kształtu.
  • Hodowlane perły Biwa-ko osiągają ostatecznie 12 mm średnicy. Kształty rzeczywiście okrągłe należą do rzadkości.
  • Długość życia małża słodkowodnego wynosi 13 lat, lecz po zabiegu operacyjnym tylko przez 3 lata produkuje on macicę perłową.
  • Wiele małżów nadaje się do trzykrotnego wykorzystania.
  • Hodowla odbywa się tak jak w przypadku małżów morskich, w klatkach na głębokości 1 –2 m w wodzie.
  • Wskaźnik powodzenia wynosi około 60% i jest znacznie wyższy niż w wodzie słonej.

Perły – zastosowanie

Perły należą do najwartościowszych kamieni szlachetnych. Służą człowiekowi do ozdoby już od 6000 lat. Egzemplarze kuliste o pięknym połysku są bardzo cenione w jubilerstwie. Perły zawsze cieszyły się dużą popularnością; np. strój koronacyjny Barbary Radziwiłłówny był nimi wręcz obsypany.

strój koronacyjny z pereł Barbary Radziwiłłówny

 

70% pereł nawleka się na sznurki i nosi jako łańcuchy. Zwykle ich długość wynosi 40 cm – tzw. „kołnierz”, zaś łańcuchy dwukrotnie dłuższe noszą nazwę „opera”. Łańcuch pereł o jednakowej wielkości określa się mianem „garnituru”. Jeśli perły od największej pośrodku zmniejszają się ku końcom łańcucha, jest to „naszyjnik” lub „podziałka”.

 

  • Wyboru pereł na garnitury lub naszyjniki dokonuje się gołym okiem.
  • Otwory wierci się w miejscu wadliwym lub mniej ładnym, usuwając jednocześnie niedoskonałość perły. Średnica otworu powinna wynosić 0,3 mm. Pereł niebieskich nie należy wiercić (skłonność do zmiany barwy).
  • Perły plamiste lub uszkodzone można „obrać”, czyli pozbawić warstwy powierzchniowej. Odzyskują wówczas swą pierwotną urodę.
  • Bardzo wadliwe miejsca wycina się. Reszta perły w kształcie półkuli lub 3/4 zostaje sprzedana – nadaje się na kolczyki i broszki.

Perła – właściwości

Skład chemiczny: wapń + węglan + substancja organiczna + woda.

 

Układ krystalograficzny: (rombowe) mikrokrystaliczne.

 

Perła pod mikroskopem
Fot. Detlef thomas, licencja: creativecommons 2.0
Budowa perły w powiększeniu mikroskopowym

 

 

Budowa perły

Budowa perły

Twardość: 2,5 – 4,5. Mimo niskiej twardości perły są zwarte i  odznaczają się dużą wytrzymałością . W ręku nie da się ich rozgnieść. Wytrzymałość ta związana jest z jej warstwową budową i spojeniem płytek aragonitowych przez konchiolinę.

Gęstość: 2,60 – 2,85.

Gęstość pereł różni się w zależności od jej budowy i  zależy od proporcji w jakiej występuje aragonit i konchiolina.  Jest większa od gęstości  konchioliny  (1,35 g/cm3) a większa od gęstości aragonitu (2,95 g/cm3).

 

Rysa: biała

Barwa: białe, białoróżowe, kremowe, różowe, żółte, żółtawe, szare, ciemnoszare, białozielonawe, zielonkawe, niebieskawe, czarne. Barwy pereł zależą od gatunku małży i rodzaju wody. Przy nierównomiernym rozmieszeniu konchioliny perła zyskuje plamistość.

Połysk: zależy  od interferencji światła od­bitego od wierzchniej warstwy  masy  perłowej oraz drobnych nierównościach po­wierzchni perły.  Najokazalszy połysk występuje gdy  warstwa powierzchniowa  jest utworzona tylko z masy perłowej. Jeśli  pod powierzchnią  nagromadziła się konchioliną, połysk jest słabszy i bardziej matowy. W perłach  hodowlanych  połysk jest dużo mniejszy ze względu na sztuczne  jądro, które jest nieprzezroczyste oraz dużo mniejszą liczbę warstewek masy perłowej.
Efekty optyczne:
– „Orient” – terminem tym określa się delikatną, zwykle punktową grę barw, o różnych odcieniach barwy różowej.
– „Overton” – terminem tym określa się zjawisko występowania dodatkowych barw, zwykle niebieskozielonej, fioletowe, purpurowej, niebieskiej lub zielonej, modyfikujących barwę różową.

 

Kolory pereł

Przełam: nierówny.

Łupliwość: brak.

Kształt: Najczęściej forma kulista, lub nieregularna, występuje też wiele innych kształtów.

Kształt pereł
Fot. Hannes Grobe/AWI – przeróbka Lunac, licencja: Creative Commons Attribution 3.0 Unported
Różne kształty pereł

 

Sprężystość: Zupełnie inaczej niż minerały, perły odznaczają się też sprężystością. Perły naturalne rzucone na szklaną płytę  odbijają się od niej na  połowę wysokości z której zostały upuszczone. Perły hodowane odbijają się jeszcze wyżej.

Perła – występowanie

Perły zbudowane są z tej samej substancji co wewnętrzna strona muszli, czyli z masy perłowej, której głównymi składnikami są węglan wapnia i rogowata substancja białkowa. Powstają w wyniku obronnej reakcji mięczaka perłorodnego. Gdy pod skorupkę mięczaka dostaje się ciało obce, małż, chcąc złagodzić ból, wypuszcza śluz, który otacza ciało obce powłoką masy i twardnieje. Następnie ucisk łagodnieje, a masa się rozszerza. W ten sposób tworzą się kolejne warstwy. Tak powstają perły naturalne, które rodzą się w przyrodzie bez udziału człowieka.

 

Poławiacz pereł
fot. Fg2 Licencja: własność publiczna
Poławiacz pereł

 

Perły tworzą się w małżach słonowodnych, niektórych małżach słodkowodnych, sporadycznie również w ślimakach. Najczęściej stanowią reakcję na ciało obce, które wniknęło między muszlę małża a jego płaszcz lub do wnętrza płaszcza.

Morskie małże wytwarzające perły żyją na wydłużonych ławicach małżowych blisko wybrzeży na głębokości około 15 –20 m. Mają wielkość dłoni, a ich średnia długość życia wynosi około 13 lat. W naturze tylko jeden na 30 –40 małżów kryje perłę.

Występowanie:

Miejsca występowania pereł słonowodnych

  • Zatoka Perska – perły różowe i biało-kremowe; zwykle drobne od 12 granów. Najważniejszy obszar eksploatacji pereł, pochodzi z niego 7/8 produkcji światowej. Ławice rozciągają się wzdłuż całego Półwyspu Arabskiego, lecz najważniejsze są w Zatoce Perskiej u wybrzeży wysp Bahrajn. Warunki połowów są w tym rejonie bardzo trudne i niebezpieczne.
  • Zatoka Mannar (między Indiami i Cejlonem) – perły biało-kremowe z pięknym niebieskim, zielonym lub fioletowym „overtonie”. Połowy pereł odbywają się pod kontrolą inspektorów rządowych, którzy regulują wydobycie perłopławów, by nie dopuścić do ich rabunkowej gospodarki.
  • wybrzeża Morza Czerwonego – perły białe i biało-kremowe
  • wybrzeża Madagaskaru, Birmy, Filipin, północnej Australii – perły srebrzystobiałe i srebrzystożółtawe, szczególnie duże. Ławice ciągną się wzdłuż południowych i północno-zachodnich wybrzeży Przylądka Jork do Zatoki Shark i wzdłuż północno-wschodnich wybrzeży Queenslandu. Większe dochody pochodzą jednak nie ze sprzedaży pereł, lecz masy perłowej.
  • wybrzeża Haiti – perły okrągłe, duże o masie do 7100 granów białe i słabym „overtonie” oraz żółte, szare i czarne.
  • wybrzeża Florydy – główny obszar połowu pereł czarnych; także żółtych, zielonkawych i niebieskich.
  • wody przybrzeżne Ameryki Środkowej – Meksyk i Panama – perły drobne, małowartościowe i północne wybrzeża Ameryki Południowej.
  • wybrzeża Japonii – kilka niewielkich miejsc połowu prawdziwych pereł, białych z lekkim zielonkawym zabarwieniem; światowy potentat w produkcji pereł hodowlanych.

 

Miejsca występowania pereł słodkowodnych

  • Wskutek zanieczyszczenia wód perłopławy słodkowodne w dużym stopniu wyginęły.
  • W niektórych rzekach ich populacja częściowo się zregenerowała wskutek polepszenia jakości wód, lecz dalsza ich egzystencja nadal jest zagrożona (zbyt duża zawartość azotanów w wodzie).
  • W krajach skandynawskich i Europie środkowej perłopławy są pod ochroną, a połów pereł jest zakazany.

Austria, Francja, Polska – w przeszłości perłopławy występowały w niektórych rzekach Dolnego Śląska (Kwisa, Nysa Kłodzka, Nysa Łużycka, Bóbr) niestety już wyginęły. Także Niemcy, – Saksonia, Bawaria, Wielka Brytania – okolice Liverpoolu (rzeka Conway) tu w XVII w. wydobyto wspaniałą „perłę z Conway”, strumienie Szkocji, Czechy, rzeki północnej Rosji – od 1721 r. wg rozporządzenia carskiego pereł nie mogły poławiać osoby prywatne; później zakaz cofnięto, pod warunkiem oddawania dużych i pięknych pereł skarbowi państwa. Ponowna kontrolę państwową wprowadziła Katarzyna II. Rabunkowe połowy doprowadziły do wyniszczenia słodkowodnych małży perłowych.

Główne miejsca pozyskiwania pereł słodkowodnych: Chiny – prowincja Hoppo, Japonia, Mongolia, Kanada, USA – Ohio, Iowa, Arkansas, Kolorado, Tennessee. Z górnego biegu Missisipi pochodzą piękne „perły Wisconsin” o różnobarwnych odcieniach.

Perła – historia

Znaczenie nazwy perła nie jest pewne, być może zostało zapożyczone od gatunku małża (łac. perna ) lub kulistego kształtu (łac. sphaerula).

Legendy opowiadające o pochodzeniu pereł:

  • Perły były łzami aniołów
  • Ostrygi w których znajdowano perły były zapładniane przez tęczę dotykającą wód oceanu.

 

3000 r. p.n.e. – perły zaczęto stosować do wyrobu biżuterii i innych przedmiotów ozdobnych.

2500 r. p.n.e. – Z tego wieku pochodzi najstarszy zachowany naszyjnik z pereł. Znajduje się on w Muzeum Egipskim.

300 r. p.n.e. – Grek Teofrasta wspomina o perłach w swoim dziele O kamieniach.

kamea z perłą

fot. sailko, licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

Wyrób złotniczy z akwamarynami i perłami z wizerunkiem Rzymianki.

35 r. p.n.e. – zakład między Kleopatrą i Antoniuszem opisany przez Pliniusza w jego Historii Naturalnej. Marek Antoniusz podejmował Kleopatrę na najwymyślniejsze sposoby. Kleopatra traktowała wszystko z pogardą i stwierdziła, że pokaże co to jest wystawne przyjęcie i sama zje danie o wartości 10 milionów sestercji. Kiedy Antoniusz przybył na przyjęcie podano skromne dania. Na drugie danie służący wniósł jeden puchar z octem. Kleopatra zdjęła kolczyk z olbrzymią perłą i wrzuciła perłę do pucharu. Kiedy perła się rozpuściła w occie, wypiła zawartość pucharu. Sędzia zakładu, Lucius Plancus powstrzymał ją przed wrzuceniem drugiego kolczyka, oświadczając, że wygrała zakład. Pozostała perła, została rozłupana na dwie części i powędrowała do Rzymu, gdzie ozdobiła postać Wenus w rzymskim Panteonie. Uczta ta stała się częstą inspiracją dla malarzy i poetów.

Perła kleopatry

Giovanni Battista Tiepolo, Bankiet u Kleopatry, 1743-44.

 

I w. n.e. – Tacyt pisał o Brytanii: Ocean rodzi perły lecz nieco sine i blade.

389 r. n.e. – Ammianus w wielotomowym dziele Dzieje rzymskie wypowiada się o perłach (23,6,85-88).

IX w. n. e. – W dziele Bern Physiologus opisane jest łowienie pereł.

Połów pereł

Łowienie pereł, Bern Physiologus

XIII w. – Pierwsze próby hodowli pereł w Chinach. Do wnętrza małża wkładano drobne przedmioty z kości lub drewna. Po kilkunastu miesiącach, a nawet kilku latach pokrywały się one masą perłową. Bardzo cenne były tworzone w ten sposób małe posążki Buddy.

XVII w. – nazwa epoki Barok prawdopodobnie pochodzi od słowa barroco, które po portugalsku oznacza perłę o nieregularnym kształcie.

XII w. – W czasie krucjat krzyżowcy wierzyli, że noszona perła ochroni ich przed ranami. W średniowieczu perły uważane były za symbol miłości Bożej. Stąd często były wykorzystywane do ozdoby przedmiotów liturgicznych

XVII – VIII w. – Zwiększone zainteresowanie perłami. Perły w dużej ilości naszywane są na stroje kobiece i męskie. Suknie udekorowane perłami osiągają czasem znaczną wagę. Perłami zdobione są też przedmioty użytkowe.

XIII w. – początki hodowli pereł w Chinach.

XVI i XVII w. – znaczący ośrodek połowu pereł słodkowodnych istniał na Dolnym Śląsku. Perły wydobywano z sudeckich populacji małża perłoródki rzecznej, gatunku obecnie wymarłego na terenie Polski.

 

Wiercenie pereł

Perły – Drzeworyt z 1698 r.

1761 r. – szwedzki przyrodnik Karol Linneusz hodował małże słodkowodne dla ich okrągłych pereł.

1890 r. – Rozpoczęcie prac nad hodowlą pereł w Japonii przez K. Mikimoto (na podstawie rad profesora zoologii Mitsukuri). Produkcją pereł hodowlanych na dużą skalę zajęli się Japończycy na początku XX wieku.

1913 r. – Pierwsze farmy powstały w Japonii w (południowa część wyspy Honsiu).

Poławianie pereł w japonii

Kobiety poławiające perły w Kokichi Mikimoto, Japonia, 1921.

1950 r. – hodowla pereł słodkowodnych w jeziorze Biwa na północ od Kioto, na wyspie Honsiu (Japonia).

1956 r. – perły hoduje się w północnej i zachodniej Australii.

1970 r. – hodowla pereł słodkowodnych w Chinach. Ich jakość jest gorsza niż japońskich pereł hodowlanych.

Perły na obrazie

Perły, Michelangelo Merisi da Caravaggio or Caravaggio (1573–1610),

Perły na obrazie

Kobieta w perłach grająca na Swarbat, Raja Ravi Varma 1874