Onyks – falsyfikaty

Od czasów starożytnego Egiptu onyks przetwarzano, aby podkreślić jego barwę. Większość onyksów dawniej wytwarzano poprzez zanurzenie i gotowanie chalcedonu w roztworze cukru, a następnie zanurzenie go w kwasie siarkowym, aby zwęglić cząsteczki cukru zaadsorbowane w zewnętrznych warstwach chalcedonu.

Często uzyskuje się onyks sztuczny, produkowany na bazie agatów.

By wykryć czy mamy oryginalny onyks można przyłożyć do kamienia wacik nasączony zmywaczem do paznokci . Naturalny onyks nie odniesie szkody, natomiast barwiony odbarwi się.

Onyks – zastosowanie

Kamień jubilerski
Obecnie wykonuje się z niego miniaturowe rzeźby i intaglia, szlifuje w formie paciorków.

inkrustacje: Jest doskonałym materiałem do inkrustacji.

Stanowi poszukiwany kamień kolekcjonerski.

Onyks – słownik

Onyks arabski:  inna zwyczajowa nazwa onyksu właściwego, znany też pod nazwą onyks czarny lub chalcedonowy.

Onyks Alabastrowy: Włoski Onyks kształtem i kolorami przypominający ciasto.  Ma kremową powierzchnię z przerostami barwy  karmelu i bursztynu.

Onyks Alabastrowy

Onyks aragonitowy:  inaczej zwany kalcytowym lub marmurowym – pasiasta skała węglanowa w barwach brązowo-kremowych.

Onyks egipski: odmiana onyksu marmurowego pochodząca z Egiptu.

Onyks meksykański: odmiana meksykańskiego onyksu marmurowego. Występuje on w formach naciekowych (stalaktyty), wykazuje białą lub zielonkawą barwę. Znany tez pod nazwą onyks padrara.

Onyks pakistański: odmiana marmurowego pochodząca z Pakistanu,

Onyks z Châtillon: przeświecająca odmiana ofikalcytu pochodzącej z Châtillon we Włoszech.

Niekwarcowe skały nazywane onyksem

W kamieniarstwie pod nazwą onyks rozumie się także laminowane skały wapienne zbudowane prawie wyłącznie z przezroczystego sparytu (aragonitu lub kalcytu), bez istotnych domieszek składników ziarnistych.

Onyks – Występowanie

Naturalne onyksy należą do rzadkich skał. Spotykane są na całym świecie.
Występuje w próżniach i szczelinach skał magmowych, poza tym pospolity jest (jako buły krzemienne) w skałach osadowych.

Miejsca występowania:

Świat:

  • Urugwaj
  • Argentyna
  •  Australia
  • Brazylia
  • Kanada
  • Chiny
  • Czechy
  •  Niemcy
  • Indie
  • Pakistan
  •  Madagaskar
  •  Ameryka  Łacińska
  •  Wielkiej Brytania
  •   USA

Polska

w okolicach Bogorii nad Pilicą, pod Inowrocławiem, w Lubelskiem; chryzopraz pod Ząbkowicami na D. Śląsku, karneol rzadko, w okolicach Wałbrzycha.

Fot. Ji-Elle
onyx Morceaux à Uçhisar

 

Onyks – właściwości

Onyks to kamień będący odmianą Chalcedonu należącego do grupy Kwarcu. Charakteryzuje się równolegle ułożonymi warstwami (laminami).

Skład chemiczny:     SiO2 – ditlenek krzemu
Twardość w skali Mohsa:     7
Przełam:     brak
Układ krystalograficzny:     trygonalny
Gęstość minerału:     2,65 – 2,667 g/cm³
Barwa:     biało-czarny, czarny, czerwony, zielony, biały


Rysa:     biała
Połysk:     szklisty, jedwabisty
Współczynnik załamania:     1,545 – 1,554
Inne:     dwójłomność (0.009)
przezroczystość: półprzezroczysty do nie przeźroczystego

 

Onyks – Historia

Już w starożytności uważano onyks za kamień szczególnie szczęśliwy.
Czarny onyks uważany był za kamień czarnoksiężników i magów. To właśnie onyksu najczęściej używano do wyrobu kamei i pieczęci w Grecji i Rzymie.

XXVIII w.p.n.e –  Wykorzystywany  w Egipcie w czasie  Drugiej Dynastii do tworzenia misek  i innych elementów ceramiki.

XIV w. p.n.e.  – pojawia się w sztuce minojskiej Krety , zwłaszcza w wykopaliskach  archeologicznych w Knossos.

                                                       Onyks z Knossos

XIII w. p.n.e. – Pierwsza biblijna wzmianka o onyksie  znajduje się w księdze  Rodzaju 2:11, 12, gdzie powiedziano, że w ziemi Chawila jest dobre złoto oraz „żywica bdelium i kamień onyks”.
Znajdował się w  pektorale  arcykapłana w czwartym rzędzie, był noszony na obu ramionach kapłana, jako kamień pamięci. Na
powierzchni kamieni były wyryte imiona synów Jakuba-Izraela,
po sześć imion  na każdym kamieniu, wg porządku ich urodzenia.
„Obrobili też kamienie onyksowe, osadzone w złote oprawy, z wykutymi na nich, na wzór pieczęci, imionami synów Izraela. 7 Umieścili je na obu naramiennikach efodu jako kamienie pamięci o synach Izraela, jak nakazał Pan Mojżeszowi.”
(2Mojż.28,9-10).

Arcykapłan w pektorale m.in. z onyksem

 I w. n.e. – przyrodnik Pliniusz Starszy w „Historii Naturalnej” opisywał  zarówno rodzaje onyksu i różne techniki obróbki.

                   Gemma rzeźbiona w onyksie, 9–12 w. n.e

1865 r. – Scarlett O’Hara – bohaterka powieści „Przeminęło z wiatrem” po śmierci męża Karola założyła na bal w Atlancie broszę z onyksem

1920 – 1930 r.  – często używany jako cokoły dla rzeźb  art deco. Niemiecki rzeźbiarz Ferdinand Preiss wykorzystywał brazylijski zielony onyks do większości rzeźb.
Wykorzystany też  do tac i naczyń  produkowanych  Austrii.

„Tancerka” Ferdinanda Preissa z podstawą z zielonego onyksu

\1930 r. –  Płyty z onyksu z  góry Atlas wykorzystywane przez Miesa van der Rohe w Willi Tugendhatów w Brnie, symbolu architektury modernistycznej, do  stworzenia połyskujących  półprzezroczystych wewnętrznych ścian.

 

Onyks – opis

Onyks – minerał, odmiana chalcedonu o równoległym ułożeniu warstw, na przemian białej i czarnej.

Nazwa pochodzi z greckiego όνυξ i oznacza pazur (paznokieć, racica): nawiązuje do twardości, wyglądu i ostrych krawędzi tego minerału.

Biało-czarny onyks jest często nazywany zwyczajnym, arabskim lub czarnym. Onyks występuje również w kolorze zielonym i białym.

fot. James Steakley

Fibula ze starożytnego Rzymu