Kordieryt – Słownik

Kamień słoneczny – wikingowie żeglujący po północnych morzach i potrafili określić położenie Słońca nawet wtedy, gdy nie było ono widoczne. Stare sagi norweskie mówią, że posługiwali się w nawigacji kamieniem słonecznym, był to prawdopodobnie kordieryt.

 Iolit (Ijolit) – stara nazwa kordierytu pochodząca od greckiego słowa ion = fiołek

 Dichroit – stara nazwa kordierytu pochodząca od greckiego słowa dichroos = dwubarwny

Indiailt – rzadka odmiana spotykana w Indiach, stąd nazwa.

Kordieryt – Właściwości

Wzór chemiczny: Mg2Al3(AlSi5O18). – glinokrzemian magnezu

Skład chemiczny: SiO2 – 45 -51%; Al2O3 – 32 – 35%; FeO3 – 2-12%; MgO – 3- 35%; zawiera zwykle też domieszki CaO, Na2O, H2O do 3%

Układ krystalograficzny: rombowy

Pokrój: izometryczny, zbity

Barwa: szara, niebieska, żółta, fioletowa, zielona, brunatna

kolory kordierytu

Twardość: w skali Mohsa: 7-7,5

Rysa: biała lub szara

Połysk: szklisto-tłusty

Gęstość: 2,56 -2,66

Łupliwość: wyraźna

Przełam: muszlowy, nierówny

Przeźroczystość: Przeźroczysty do przeświecającego

Kordieryt – Zastosowanie

Zastosowanie:
– Kamień jubilerski wysoko ceniony i bardzo drogi. Obecność inkluzji znacznie obniża wartość kamieni. Najpiękniejsze okazy pochodzą z Cejlonu, gdzie spotykane są w żwirach zawierających różne kamienie. Kryształy kordierytu otrzymują zwykle kwadratowy lub ośmiokątny szlif schodkowy, który uwypukla pleochroizm.

 

– „Kompas wikingów” – Obrót o 90 stopni zmienia barwę kamienia na niebieską. – dzięki własnościom plechroicznym był używany przez żeglarzy do ustalania pozycji słońca przy zachmurzonym niebie.

– Katalizatory ceramiczne często wykonywane są z użyciem kordierytu. Charakteryzuje się on minimalną rozszerzalnością cieplną. Katalizator składa się z monolitu ceramicznego z kordierytu na powierzchnię którego naniesiono warstwę pośrednią wraz z metalami szlachetnymi (Pt, Pd) lub tlenkami metali przejściowych.

Katalizatory służą do oczyszczania powietrza, gazów i spalin z lotnych związków organicznych i CO. Są różne konstrukcje katalizatorów. Np. w katalizatorze dwuwarstwowym pierwszą warstwę stanowi katalizator platynowo-ródowy naniesiony na kordieryt a warstwę drugą startowi kordieryt z dodatkiem chromu.

Stosowany jest też w katalizatorach samochodowych.

 

katalizator z kordierytu

 

– Ceramiczne izolatory

izolatory z kordierytu

Kordieryt – Występowanie

Glinokrzemian glinu, zelaza, i magnezu, występujący gł. w skałach metamorficznych; w Polsce na Dolnym Śląsku; .

Tworzy się w skałach bogatych w glin, zmienionych w wyniku metamorfozy kontaktowej lub regionalnej. Kryształy jakości jubilerskiej pochodzą ze złóż, które utworzyły się wtórnie.
Świat:
Sri Lanka – materiał pochodzący z aluwiów,
Madagaskar, Birma, Indie, Namibia – Karasburg – odmiany szlachetne o pięknej barwie,
Tanzania – Babati – odmiany szlachetne o zastosowaniu jubilerskim,
Niemcy – Las Bawarski, Norwegia – Kragero,
Finlandia, Norwegii
USA – Kalifornia, Idaho, Wyoming, Dakota Południowa,
Kanada – Wielkie Jezioro Niewolnicze,

 

Polska: głownie z Dolnego śląska (Masyw Karkonoszy, Góry Sowie, Pogórze Izerskie).

Kordieryt – Historia

Nazwa Kordieryt wywodzi się od nazwiska A.Cordiera, francuskiego geologa, który jako pierwszy zajmował się badaniem kordierytu.

Nazwy synonimów pochodzą od greckich słów ion = fiołek i dichroos = dwubarwny.

VIII w. – Jak podają stare norweskie sagi wikingowie żeglujący po północnych morzach nie znali kompasu, a mimo to potrafili określić położenie Słońca nawet wtedy, gdy nie było ono widoczne. Pieśni mówią, że posługiwali się w nawigacji „kamieniami słonecznymi”.
Zagadka została rozwiązana w latach sześćdziesiątych naszego stulecia. Położenie Słońca można określić na podstawie stopnia polaryzacji światła rozproszonego w ziemskiej atmosferze, zależy on od kierunku obserwacji względem kierunku do Słońca. Polaryzację światła można badać, posługując się kryształami dichroicznymi.
Po przebadaniu naturalnie występujących w Skandynawi kryształów o tej własności stwierdzono, że „kamieniem słonecznym” jest kordieryt.

Kordieryt działa jak polaryzator dodatkowo wraźliwy na barwę światła. Obracając kamień moźna obserwując zmiany koloru odróźnić wschód od zachodu nawet jeśli słońce jest poniżej linii widnokręgu, a także przy zachmurzonym niebie. Musiało to być szczególnie cenne dla wikingów pływających często poza kręgiem polarnym .

 

1883 r. – Pierwsza synteza kryształów kordelitu przez L. Bourgeoisa.

1890 r. – Pierwsza synteza kordierytu metodą goniometryczną przez A. Offreta.

 

Kordieryt – Opis

Tworzy kryształy słupkowe, często zbliźniaczone. Jest kruchy, przezroczysty, wykazuje silny pleochroizm o barwach żółtej, niebieskiej i fioletowej. Niektóre kryształy wykazują tęczową iryzację a także efekt kociego oka i asteryzmu. Zwykle niebieski. Stosunkowo często występują wrostki kryształów apatytu i cyrkonu z ciemnożółtymi obwódkami palechroicznymi. Wrostki hematytu lub goethytu wywołują czerwonawe zabarwienie. Bezbarwne i bladoniebieskie kordieryty należą do rzadkości. Przezroczyste okazy stosowane w jubilerstwie.

Fioletowoniebieski kordieryt bywa również określany niekiedy szafirem wodnym, bowiem po oszlifowaniu przypomina wyglądem niebieski szafir.

Kordieryt szlifowany