Granat – słownik

almandyn – granat glinowy,  Fe3Al2[SiO4]3
andradyt – Ca3Fe2[SiO4]3
grossular – granat glinowy, Ca3Al2[SiO4]3

kolory grossularuFot: Alkivar, Licencja: public domain

Kolory grossularu. Ekspozycja z National Museum of Natural History w Waszyngtonie, USA. Po prawej stronie 9 karatowy okaz z Kenii, po lewej 30 karatowy ze Sri Lanki

pirop – granat glinowy, Mg3Al2[SiO4]3
spessartyn –  granat glinowy, Mn3Al2[SiO4]3

spessartyn
Fot:
Zimbres Licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Brazil
Spessartyn  z Rio Grande do Norte, Brazylia

uwarowit – Ca3Cr2[SiO4]3
hessonit – granat glinowy
rodolit – granat glinowy
melanit – granat żelazowo – andradytowy
schorlomit – granat żelazowo – andradytowy
ivaaryt – granat żelazowo – andradytowy
demantoid – granat żelazowo – andradytowy
majoryt – rzadka odmiana granatu, granat żelazowo – andradytowy
calderyt – granat żelazowo – andradytowy
uwarowit – granat chromowy
uwarowit  - zielony granat
Fot:
Arpingstone, Licencja: public domain
Uwarowit  – zielony granat

knorringit – rzadka odmiana granatu, granat chromowy
henleit – granat chromowy
goldmanit – granat wanadowy
yamatoit – granat wanadowy
kimzeyit – grant cyrkonowy, rzadka odmiana granatu
goldmanit – rzadka odmiana granatu
hydrogrossular – rzadka odmiana granatu
piralspit – Granaty magnezowe, żelazowe i manganowe
ugrandyt –  odmiany wapniowe granatów

Granat w innych językach:

  • Baskijski:    Granate
  • Bułgarski:  Гранат
  • Kataloński:   Granat
  • Chorwacki:   Granati
  • Czeski:    Granát
  • Duński:    Granat
  • Duński:    Granaat
  • Esperanto:    Grenato
  • Estoński:    Granaadid
  • Fiński:    Granaatti
  • Francuski:    Grenat
  • Gruziński:    გრანატები
  • Niemiecki:    Eisensteinflöße,  Granat
  • Hebrajski:    גארנט
  • Włoski:    Granato
  • Japoński:    柘榴石
  • Litewski:    Granatas
  • Perski:    لعل
  • Rumuński:    Granat
  • Rosyjski:    Гранат
  • Słowacki:    Skupina granátu
  • Hiszpański:    Granates
  • Szwedzki:    Granater
  • Ukraiński:    Гранати

 

 

Granat – występowanie

Granaty są grupą minerałów charakterystyczną dla skał metamorficznych: gnejsów, łupków mikowych – tworząc niekiedy prawie że monomineralne skały granatowe, zmetamorfizowanych wapieni i dolomitów (skarnów). Wchodzą również w skład skał magmowych. Rozpowszechnione wśród utworów kontaktowych. Należą do najczęściej spotykanych minerałów ciężkich klastycznych skał osadowych – piaskowców, arkoz itp. W szczególnych warunkach geologicznych ulegają one koncentracji, np. wśród piasków plażowych. Luźne wykształcenia granatów w postaci cienkich smug znane są z bałtyckich plaż, gdzie zwykle towarzyszy im ilmenit, oraz cyrkon.

Świat:

  • RPA – typowy „produkt odpadowy” przy eksploatacji diamentów
  • Czechy – Żulova, Vápenná k. Jesenika, Ustia nad Łabą
  • Brazylia
  • Indie
  • Madagaskar
  • Norwegia – największe kryształy granatu (największy okaz miał średnicę 2,5 m i wagę 37 ton)
  • USA – stan Nowy Jork (największy kryształ miał masę 1500 kg), Arizona (topazolity),
  • kraje byłego ZSRR.

Polska:

  • Masyw Śnieżnika
  • Góry Sowie
  • Karkonosze
  • Góry Izerskie
  • Pogórze Izerskie

Granat – właściwości

Granaty tworzą skupienia ziarniste, zbite, i naskorupienia. Są przezroczyste, przeświecające. Niektóre kryształy wykazują specjalne efekty optyczne: asteryzm, efekt kociego oka. Część zmienia barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Są kruche, ale stosunkowo twarde. Skrajne ogniwa granatów rzadko występują w przyrodzie, a przeważnie tworzą one różne izomorficzne roztwory stałe.



 Wzór chemiczny: Bardzo powszechna w przyrodzie grupa krzemianów. Tworzy zwykle kryształy mieszane o podobnej strukturze i ogólnym wzorze chemicznym: X3Y2(SiO4)3:
gdzie:
X oznacza wapń, magnez, dwuwartościowe żelazo lub mangan;
Y oznacza glin, trójwartościowe żelazo, chrom, tytan, cyrkon, wanad.

Wzory niektórych granatów:

  •         almandyn – Fe3Al2[SiO4]3
  •         andradyt – Ca3Fe2[SiO4]3
  •         grossular – Ca3Al2[SiO4]3
  •         pirop – Mg3Al2[SiO4]3
  •         spessartyn – Mn3Al2[SiO4]3
  •         uwarowit – Ca3Cr2[SiO4]3

Granaty bardzo często tworzą między sobą kryształy mieszane, stąd tak duże ich zróżnicowanie. Część granatów wykazuje też znaczne zawartości sodu, itru i tytanu.

 

Skład:  wapń, magnez, dwuwartościowe żelazo lub mangan, glin, trójwartościowe żelazo, chrom, tytan, cyrkon, wanad.

wzor granatu
Fot. Peter Murray-Rust Licencja: the Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 Generic.
Model struktury krystalicznej granatu.

Ze względu na skład chemiczny granty dzielą się na:

  •     glinowe: – pirop, grossular, hessonit, spessartyn, almandyn, rodolit.
  •     żelazowe – andradyt: (melanit, schorlomit, ivaaryt), demantoid, majoryt, calderyt).
  •     chromowe – uwarowit, knorringit henleit
  •     wanadowe – goldmanit, (yamatoit)
  •     cyrkonowe – (kimzeyit)

Rzadkie odmiany granatu to: – goldmanit, hydrogrossular, kimzeyit, knorringit, majoryt

Granaty magnezowe, żelazowe i manganowe określane są w skrócie nazwą piralspit. Zaś odmiany wapniowe – ugrandyt. Skrócone nazwy pochodzą od pierwszych sylab ich głównych przedstawicieli.

Układ krystalograficzny: Krystalizuje w klasie 48-ścianu.

Wszystkie granaty  krystalizują w układzie regularnym – najbardziej rozpowszechniona jest postać dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych.

Twardość: 7 – 7,5
Twardość w skali Mohsa:     7 – 7,5
Przełam:     nierówny, muszlowy
Łupliwość:     niewyraźna według <110>
Barwa:     W grupie granatów można napotkać wszystkie odcienie barw z wyjątkiem niebieskiej. Najczęściej spotykanymi są odcienie od barwy pomarańczowoczerwonej do fioletowoczerwonej (zwykle kojarzone z piropem i almandynem).

KOLORY granatu

Rysa:     biała
Połysk:     szklisty, tłusty
Właściwości optyczne:     optycznie izotropowe, u niektórych anomalna dwójłomność

efekty optyczne:  niektóre granaty wykazują asteryzm, efekt kociego oka.

Magnetyzm:  odmiany bogate w magnez wykazują magnetyzm, na ogół bardzo odporne na działanie czynników chemicznych i atmosferyliów.

Granat – historia

10000  roku p.n.e. – Według legendy, Noe używał drobnych, świecących granatów do oświetlania arki podczas tych ciemnych dni i nocy.

3000 roku p.n.e. – Paciorki Granatów zostały znalezione w naszyjniku noszonym przez młodego człowieka. Występowały razem z inną biżuterią  w jego grobie w centralnej Europie.

Starożytność – Granaty były szeroko stosowane w starożytności wśród Egipcjan, Greków i Rzymian. Rzymianie często wykorzystywali je do grawerowania. W Indiach i na całym Dalekim Wschodzie granat był znany jako amulet przeciw truciźnie i zarazie, noszony by przyciągać zdrowie oraz jako ochrona przed piorunem.

Intaglio z granatami

Fot. Marie-Lan Nguyen, Licencja: Creative Commons Attribution 2.5 Generic

Gemma Intaglio z portretem króla i napisem w języku  Pahlawi: „Mazdaean Sapur, król królów z Eran”.

60 n.e. – Pliniusz  w dziele Naturalis historia  zalicza czerwone granaty, rubiny i  czerwone spinele do  carbunculus. Uważa, że  kamienie te są odporne na działanie ognia.

912 r.n.e – Król Saksonii powiedział, że miał granat ponad 465 karatów.

Średniowiecze –  Używane jako remedium na plagę lub śmierci z powodu chorób zakaźnych. Granaty były także noszone do nadania stałości, wierności,  Podobnie jak Rubin, granat ostrzegał właściciela gdy zbliżało się niebezpieczeństwo i kłopoty, zmieniając kolor.

Orzeł z granatami

Fot. BurgererSF Licencja: public domain
Granaty w oprawie w kształcie orła polskiego. Orzeł Władysława IV z 1638 roku.

 

Granat – opis

Granaty to  grupa ponad dziesięciu różnych kamieni szlachetnych o podobnym składzie chemicznym. Kolor czerwony i bordowy tych kamieni jest najczęściej spotykanym, ale granaty występują również w innych kolorach i odcieniach. Są granaty żółte, zielone, pomarańczowe, oraz czarne.

Grant  można znaleźć w biżuterii z czasów egipskich, greckich i rzymskich.

kryształ granatu

Fot. libraryphoto.cr.usgs.gov, licencja: public domain.
kolory granatu

Fot. Joonasl Licencja: Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported license.