Fluoryt – właściwości

Wzór chemiczny –CaF2 (51,33% Ca, 48,67% F) (fluorek wapnia). W niektórych odmianach tego minerału częśćę wapnia jest zastąpiona przez itr, cer lub inne pierwiastki z grupy ziem rzadkich.

Układ krystalograficzny: Regularny, klasa czterdziestoośmiościanu.

Postać: Prosty skład chemiczny pociąga za sobą wysoką symetrię sieci przestrzennej. Zwykle kryształy mają postać sześcianów, krawędzę największych z nich, znalezionych w kopalni Petaca w stanie Nowy Meksyk, liczyła sobie 2 m. Niekiedy tworzy kryształy o postaci ośmiościanu, ośmiościanu piramidalnego lub dwunastościanu rombowego. Przeważnie występuje w skupieniach    ziarnistych, rzadziej ziemistych.

Nazwa: Od pierwiastka fluoru, według niektórych autorów nazwa wywodzi się od słowa łacińskiego fluores – płynąć, ponieważ łatwo się topi.

Barwa: bezbarwny lub różne barwy, wykazuje się wyjątkowo dużą zmiennością zabarwienia. Wielobarwność wykazują nawet pojedyncze okazy przeważnie żółty, miodowy, zielony, niebieski, fioletowy i fioletowoczarny. Niekiedy wewnętrzne i zewnętrzne partie kryształu są różnie zabarwione.

Kolory fluorytu

Rysa: Biała, bezbarwna.

Twardość: 4 w skali Mohsa,

Łupliwość:  Doskonała, czterokierunkowa, kruchy.

Przezroczystość: Przezroczysty.

Połysk: Szklisty

Przełam: muszlowy, łuskowy


Gęstość:  G = 3,1 – 3,2 g/cm3.

Własności optyczne: Izotropowy, dyspersja bardzo niska 0,007.

Fluoryt – słownik

Odmiany:

Ratowkit – wykształcony w postaci ziemistej, pochodzenia osadowego

Antazonit – ciemnozielona odmian fluorytu

Fluoryt itrowy – zawiera ok. 20% YF2

Fluoryt cerowy – zawiera kilka procent Ce

Tysonit – zawiera La i Ce, żółty, woskowy i czerwonobrunatny

Gagaeinit – kremowy, różowy lub biały

Fluoryt – zastosowanie

Całość krajowego zapotrzebowania na fluoryt pokrywana jest obecnie importem. W roku 2004 sprowadzono 9,25 tys .t fluorytu i związków fluoru wartości 12,74 mln PLN.

– Topnik w przemyśle chemicznym, metalurgicznym, ceramicznym i szklarskim.

Obecnie do produkcji 1 tony stali używa się kilku kilogramów fluorytu. Obniża temperaturę wytopu, zwiększa płynność szlaki i ułatwia przechodzenie do niej siarki i fosforu.

– Topnik w przemyśle ceramicznym.

W procesie produkcji cementu, niewielki jego udział obniża temperaturę wypału klinkieru z 1250 do 800°C,

– Topnik w przemyśle szklarskim.

Dodatek fluorytu ułatwia uzyskiwanie modnego obecnie szkła opalowego.

– Uzupełniania ubytków w unikalnej starej biżuterii.
Ze względu na zróżnicowanie barwy można znaleźć odpowiedniki barwy innych kamieni ozdobnych.

– Optyka

Fluoryt jest przezroczysty dla fal świetlnych o długościach w zakresie większym niż jakikolwiek inny kryształ pochodzenia naturalnego, a także niż szkło optyczne. Z tego powodu czyste kryształy słuźą jako materiał na soczewki i pryzmaty. W połączeniu z soczewkami ze szkła, tworzą obiektywy skorygowane pod względem aberracji chromatycznej w trzech barwach podstawowych, a także dodatkowo pod względem aberracji sferycznej (obiektywy apochromatyczne).

– Technika laserowa
Kryształy fluorytu uzyskiwane na drodze syntetycznej są wykorzystywane w technice laserowej.

Uzyskiwane z fluorytu związki fluoru mają duże znaczenie we współczesnej technologii. Np. teflon jest niewrażliwy na działanie niemal wszystkich związków chemicznych i znajduje powszechne zastosowanie w gospodarstwie domowym. Związek fluoru – freon – był stosowany w chłodnictwie i przemyśle kosmetycznym. Korzystnie natomiast działają niewielkie ilości związków fluoru stosowane w pastach do zębów.

Fluoryt – występowanie

Fluoryt w skorupie ziemskiej występuje dość pospolicie. Największe znaczenie gospodarcze mają żyłowe złoża hydrotermalne. Powstawanie fluorytu w osadach gorących źródeł obserwuje się także współcześnie, w Teplicach w Czechach i w Plombiéres w Wogezach.

Na świecie wydobywa się około 5 mln ton fluorytu rocznie. Udokumentowane zasoby fluorytu w Polsce wynoszą 0,54 mln t.

Świat:

W Rosji – złoże Kałanguj – Zabajkale, w okręgu moskiewskim na brzegach Rtowki koło miasta Wierei, w okręgu Kalinińskim na prawym brzegu Osugi. W USA fluoryt występuje w Crystal Peak (Kolorado) i w Hardin County (Illinois). Fluoryt itrowy napotkano w Sussex County, w stanie New York. Też w Szwecji, Norwegii, Niemcach, Czechosłowacji, Chinach.

Polska:

Szczególne znaczenie przemysłowe mają żyły fluorytowo-barytowe. W Polsce żyły takie występują w Boguszowie koło Wałbrzycha i Stanisławowie koło Złotoryi. Największym złożem fluorytu było złoże w Kletnie koło Stronia śląskiego. Odmiana fluorytu – antozonit – współwystępowała tam z rudą uranową wydobywaną w latach 50-tych.

Niewielkie ilości fluorytu występują również w na obszarze Gór Sowich, niecki śródsudeckiej i masywu Strzegomia, a także w Karpatach fliszowych oraz w wapieniach w obrębie wysadów solnych na Kujawach.

W złożach barytu w Stanisławowie i Jeżowie Sudeckim spotyka się skupienia fluorytu .
Na Pogórzu Izerskim w okolicach Kopańca i Małej Kamienicy fluoryt wypełnia szczeliny tektoniczne w gnejsach, a w okolicach Krobicy i Świeradowa jest formacja łyszczykowo-fluorytowa.

W żyłach hydrotermalnych fluoryt spotyka się w miejscowościach: Dziećmorowice, Boguszów, Stanisławów, Kowary i Złoty Stok).

Fluoryt – historia

Nazwa pochodzi od łac. fluctus = fala lub fluere = płynące, z powodu wykorzystywania
tego minerału w hutnictwie jako topnika oraz ze względu na stosunkowo niską
temperaturę jego topnienia.

Niezwykłe zróżnicowanie barwy było powodem tego, że minerał ten już w starożytności
był ceniony jako kamień ozdobny. W dawnym Rzymie popularnością
cieszyły się wielobarwne wazy o nazwie murrhins wykonywane z fluorytu przywożonego
z za Morza Kaspijskiego. Wobec wysokich kosztów materiału próbowano uzyskiwać
jego imitację przez barwienie szkła. Był to początek imitowania i fałszowania kamieni ozdobnych.

W XVII wieku zauważono, że rudy, w których współwystępował ten barwny minerał, znacznie łatwiej od innych ulegały stopieniu. Na wielką zaś skalę zaczęto stosować fluoryt w hutnictwie angielskim od 1775 r., dodatek fluorytu do stosowanego jako topnik wapienia. Obniżał on temperaturę wytopu i zwiększał płynność szlaki.

Fluoryt – opis

Fluoryt

Fluoryt tworzy sześcienne lub ośmiościenne kryształy, osiągające niekiedy duże rozmiary. Często występuje w postaci bliźniaków krzyżowych. Często tworzy naloty, naskorupienia i żyły. ładne kryształy występują zazwyczaj w druzach w formie szczotek krystalicznych.
W czystej formie jest bezbarwny; w przyrodzie jest zabarwiony na najróżniejsze kolory – od żółtego, różowego, zielonego i niebieskiego aż po czarny. Niekiedy wykazuje barwne wstęgowanie podobne do agatu. światło ultrafioletowe powoduje we fluorycie zjawisko różowej fluorescencji (nazwa pochodzi od nazwy tego minerału).

Fluoryt fluorescencyjny

fot. Hannes Grobe – Hgrobe, Licencja: Creative CommonsAttribution-Share Alike 2.5

Fluorescencja kryształów fluorytu