Apatyt – słownik

Apatyty jubilerskie:

Kollofan, Colofan – 3Ca(PO4)2xnCa(CO2, F2, O) (H2O)X Chile, Peru, Wyspy Bożego narodzenia

Kolofan, Kolofan fluorowy – drobnoziarnista odmiana mieszanin apatytu

Lazurapatyt – mieszanina lapis lazuli i apatytu, Syberia

Apatyt hydroksylowy – niebieskozielony, Szwecja

Moroksyt – niebieskozielony, Norwegia

moroksyt

Norweski Moroksyt

 

odmiany:

Apatyt chlorowo-fluorowy
Apatyt hydroksylowy – zawierający OH

Apatyt węglanowy – zawierający CO3

Apatyt siarczanowy – zawierający SO4

Apatyt manganowy – zawierający MnO3 – niebieskozielony

Saamit – zawierający SrO – z tundry chibińskiej

Biełowit – zawierający SrO, Ce2O3 i inne ziemie żadkie

 

czyste odmiany:

Stafelit
Dahlit
Frankolit, francolit – Ca3(PO4)2xCaCO3xCaF2xH2O
Grodnolit
Podolit – Ca3(PO4)2?CaCO3

Kurskit – Ca3(PO4)2xCaF2xCaCO3xH2O
Apatyt ołowiowy hydroksylowy
Apatyt uranowy
Apatyt itrowy
Oksyapatyt

Apatyt – zastosowanie

Apatyt to źródło otrzymywania fosforu (do produkcji nawozów sztucznych, zapałek, produkcji.
Czyste i ładnie zabarwione kryształy stosowane są w jubilerstwie: nadaje się im szlif fasetkowy i kaboszonowy.
Największe okazy znane są z Kanady (70 cm długości), USA (do 25cm), największy oszlifowany ma 147 kr (pochodzi z Kenii, jest żółtozielony).

Wielką rolę pełnią fosforany w organizmach żywych, ponieważ budują kości i zęby. W miarę rozwoju organizmu apatyt staje się bardziej krystaliczny i wzrasta w nim zawartość wapnia. Niestety nie jest to korzystne dla organizmu, ponieważ powoduje zwapnienie kości, które stają się kruche i podatne na złamanie. Fosforyty są gównym surowcem do produkcji nawozów fosforowych. Rozwija się ona od połowy ubiegłego wieku dzięki wynalezieniu rozpuszczalnego w wodzie i przyswajalnego przez rośliny superfosfatu. Niektóre fosforyty stosuje się jako nawóz bez przeróbki, jedynie po zmieleniu (mączka fosforytowa). Zauważono, że łatwiej przyswajalne przez rośliny są fosforyty młodsze geologicznie.

 

 

Apatyt – Występowanie

Apatyt występuje prawie we wszystkich skałach magmowych. W skałach alkalicznych spotyka się złoża czystego apatytu. Największe z nich jest, na półwyspie Kola u podnóża Chibinów. W złożach tych są żyły o grubości do 200 m i długości nawet kilku kilometrów. Apatyt jest częstym składnikiem pegmatytów.

Świat:

półwysep Kola u podnóża Chibinów, Niemcy, Szwajcaria, Meksyk, Kanada, Brazylia – Minas Gerais, Birma, Sri Lanka, Boliwia, Algieria, Kenia, Tanzania, RPA, Hiszpania, Finlandia, Portugalia, Szwecja (Kirunavaara).

Polska:

Karpacz, białe i zielonawe kryształy o wielkości do 0,5 cm, pegmatyty strzegomskie strzelińskie, strzelińskich oraz pegmatyty przecinających gnejsy Gór Sowich (Michałkowa, Zagórze Śląskie, Bielawa, Kamionki, Pila-wa, Owieśno i Różana), w okolicach Bielska-Białej i Żywca.
Największe znaczenie gospodarcze mają osadowe złoża apatytu zwane fosforytami. Zawierają one ponad 50% fosforanów.
Światowe zasoby fosforytów są duże, ale nierównomiernie rozmieszczone. Największe złoża występują w Maroku – 60%, na Florydzie i Chinach. Znaczne zasoby są w Algierii, Tunezji, Egipcie, Izraelu, Arabi Saudyjskiej i Kazachstanie. Około 80% fosforytów uzyskuje się z kopalń odkrywkowych. Niektóre partie złóż są wzbogacone w uran. Obecnie metal ten jest odzyskiwany z fosforytów Florydy.

 

Apatyty jubilerskie:

Apatyty niebieskie
Birma, Cejlon, Brazylia

Apatyt niebieski
Apatyty niebieskozielone:

  • Moroksyt – niebieskozielony, Arendal, południowa Norwegia
  • Fluoroapatyt – Finlandia
  • Apatyt hydroksylowy – Szwecja

Apatyty zielone
Indie, Kanada, Mozambik, Madagaskar, Hiszpania, Birma, Kenia, Panasqueira w Portugalii

Apatyt zielony

 

Apatyty zielonożółte

Rodezja, Jumille (Murcia – Hiszpania)

Apatyt zółty
Apatyty fioletowe i purpurowe
USA, Maine

 

Apatyt fioletowy

 
Apatyty żółte
Meksyk: Durango, Hiszpania: Murcia, Kanada, Brazylia, Japonia (Chloropatyt)
Apatyty brązowe
Kanada

Apatyt brązowy

Apatytowe tygrysie oko

Apatyty bezbarwne
Birma, Włochy, Szwecja

Apatyt bezbarwny

 

  • Kollofan – Chile, Peru, Wyspy Bożego Narodzenia
  • Lazurapatyt – Syberia

Apatyt – Właściwości

Wzór chemiczny: przedstawiany jest w różny sposób. najpopularniejszy to apatyt fluorowy – Ca5 /F, (PO4)3/. Skład może się zmieniać: „F” może być zastąpiony przez „Cl” (apatyt chlorowy), grupę OH (hydroksylowy), obok anionu fosforanowego może znalezęć się węglanowy, jon Ca może być zastąpiony przez stront i pierwiastki ziem rzadkich.
Apatyt zawiera teoretycznie 42,26% P2O5, 3,78% F i 50,3-55,9% CaO.

 

Układ krystalograficzny: heksagonalny, klasa bipiramidy heksagonalnej, tworzy kryształy sześcioboczne, o pokroju słupkowym, rzadziej igiełkowym lub tabliczkowym. Często występuje w formie skupień zbitych, ziarnistych, nerkowatych, zdarza się, że masa kryształów osiąga kilkaset kilogramów. Najczęściej mają one postać drobnych submikroskopowych igiełek. Tworzy też naskorupienia, skupienia sferolityczne i ziemiste

Twardość: 5

Łupliwość: wyraźna, minerał kruchy

Rysa: biała

Przełam: nierówny, muszlowy

Gęstość: 2,9 do 3,23 g/cm3

Barwa: najczęściej bezbarwny, żółty, niebieski, zielony, fioletowy, czerwony, biały, szary , brunatny

 

kolory apatytu

Połysk: szklisty, żywiczny
Wykazuje fluorescencję o bardzo różnych barwach. Jest izostrukturalny z mimetezytem, piromorfitem, wanadynitem. Stosunkowo twardy, daje się zarysować szkłem , stalą zwykłą oraz stalą narzędziową.

Apatyt rozpuszcza się w silnych kwasach nieorganicznych (HCl, HNO3), a odmiany węglanowe również w słabych kwasach organicznych (cytrynowym).

Apatyt – historia

Apatyt – minerał z gromady fosforanów. Należy do minerałów szeroko rozpowszechnionych występujących we wszystkich typach skał.
Nazwa pochodzi od gr. apatao = oszukiwać, zwodzić, łudzić, gdyż często bywa mylony z innymi minerałami, może on występować pod różnymi postaciami.

Apatyt – opis

Apatyt gr. apaté, miner. fosforan wapnia, minerał dodatkowy skał krystalicznych, także na Księżycu; w skałach osadowych tworzy konkrecje zwane fosforytami; stosowany przy produkcji kwasu fosforowego i nawozów sztucznych.
Krystaliczny apatyt występuje prawie we wszystkich skałach magmowych. Duże koncentracje apatytu znajdują się w pewnych partiach rud magnetytowych. Apatyt jest częstym składnikiem pegmatytów. Najładniejsze okazy spotykane są w druzach jako szczotki krystaliczne oraz w pustkach skał wulkanicznych.

Apatyt Wisiorek z apatytem